| Długość | 166 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 7788 km² |
| Średni przepływ | 25,5 m³/s |
| Uchodzi do | Wisła |
Bzura zaliczana jest do rzek Nizin Środkowopolskich i wpada do Wisły od strony lewej. Czeski opis umieszcza jej bieg w granicach dwóch województw — mazowieckiego i łódzkiego. Znaczna część trasy prowadzi wzdłuż północnej krawędzi Równiny Łowicko-Błońskiej, co powtarzają zgodnie wersja polska i czeska.
Charakter rzeki jest jednoznacznie nizinny. Źródła leżą na wysokości 238 m n.p.m., ujście — na 60 m n.p.m., więc na całym biegu woda opada niespełna sto osiemdziesiąt metrów. W dolnym odcinku poziom potrafi się natomiast wahać w zakresie dochodzącym do 4,5 m; tyle wynosi podawana maksymalna rozpiętość stanów wody. Wartość średniego przepływu, którą przytacza infoboks polskiej wersji, odnosi się do przekroju tuż przy ujściu.
Rosyjski opis dorzuca wymiary samego koryta. Szerokość Bzury nie przekracza tam sześćdziesięciu metrów, a głębokość mieści się w przedziale od pół metra do dwóch metrów.
Pierwotne wypływy rzeki znajdowały się w Lesie Łagiewnickim, po zachodniej stronie ulicy Strykowskiej, na terenie, na którym dziś rozciąga się osiedle Rogi. Dawny charakter tych obszarów źródłowych stopniowo zanika — polski opis zaznacza to wprost, mówiąc o powolnej utracie pierwotnych cech.
Uformowane koryto daje się rozpoznać już od drogowego przepustu przechodzącego pod Strykowską, jednak woda płynie w nim bez przerw dopiero poniżej ulicy Boruty. Przybierająca stamtąd struga zasila drobne stawiki rozłożone między ulicami Boruty i Wycieczkową.
Spośród cieków biorących początek w granicach Łodzi żaden nie jest dłuższy od Bzury. W obrębie miasta rzeka pokonuje 6,5 km. Infoboks polskiej wersji lokalizuje jej źródła w północnej części Łodzi.
Na kolejnym odcinku kierunek jest zachodni, a rzeka wypełnia trzy większe akweny znane jako Arturówek. Leżą one w malowniczej dolinie otoczonej lasem i to wokół nich wyrosło największe w Łodzi zaplecze rekreacyjno-wypoczynkowe, wraz z przystanią dla kajaków i łodzi wioślarskich.
Poniżej arturówkowskich stawów bieg skręca ku północy. W okolicach Marianki do Bzury wpada Łagiewniczanka — również ciek płynący w obrębie tego samego kompleksu leśnego i zarazem pierwszy dopływ rzeki od strony prawej.
Miejsce narodzin rzeki opisy podają rozbieżnie. Wersje polska i czeska wiążą źródła z Łodzią, natomiast rosyjska stwierdza, że Bzura bierze początek w okolicach Zgierza — a Zgierz w pozostałych edycjach figuruje jako jedna z miejscowości leżących nad rzeką, nie jako obszar źródłowy.
Podobnie wygląda kwestia długości. Cztery edycje — polska, niemiecka, czeska i rosyjska — oraz ukraińska podają zgodnie 166 km. Angielska wyłamuje się z tego zestawu wartością 173 km.
Największy rozstrzał dotyczy powierzchni dorzecza. Wersja ukraińska mówi o 7788 km², angielska o 7764 km², rosyjska zaokrągla do 7800 km², a infoboks niemiecki podaje 7660 km². Rozbieżność sięga zatem stu kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych i nie jest w żadnym z opisów wyjaśniona.
Także samo ujście bywa opisywane niejednakowo. Polski infoboks i wersja niemiecka mówią, że rzeka uchodzi do Wisły naprzeciw Wyszogrodu, podczas gdy angielska umiejscawia ujście w samym Wyszogrodzie.
Polska lista dopływów ułożona jest w porządku od źródeł ku ujściu, więc otwiera ją wspomniana już Łagiewniczanka. Wyżej biegu, po prawej stronie, uchodzą kolejno Linda, Moszczenica i Mroga, a następnie Bobrówka, Uchanka oraz Zwierzyniec.
Dolna część biegu przyjmuje z prawej Skierniewkę i Rawkę, dalej Suchą, a przed samym ujściem — Pisię, Utratę i Łasicę. Niemiecki infoboks wymienia dokładnie tę samą siódemkę większych dopływów prawobrzeżnych: Łasicę, Utratę, Pisię, Rawkę, Skierniewkę, Mrogę i Moszczenicę.
Zestawienia poszczególnych edycji nie pokrywają się w pełni. Wersja czeska pomija Uchankę, a angielska nie wymienia ani Uchanki, ani Zwierzyńca, wprowadza za to w tym miejscu ciek o nazwie Struga, którego nie zna żadna z pozostałych list.
Lewą stronę otwiera Sokołówka, druga po Łagiewniczance rzeczka wymieniona w spisie. Dalej uchodzi Czartówka, która występuje również pod nazwą Wróblinka.
Osobnego omówienia wymaga Kanał Królewski. Nie jest to naturalny ciek, lecz sztuczne połączenie: łączy Bzurę z Nerem, a pośrednictwo w tym połączeniu pełni rzeka Zian. Kanał zaliczany jest do dopływów lewobrzeżnych.
Pozostałe dopływy z tej strony to Witonia, Ochnia, Słudwia oraz Lutomia. Niemiecki infoboks wyróżnia spośród nich wyłącznie Słudwię. Czeska lista pomija Czartówkę, Kanał Królewski i Lutomię, a Witonię umieszcza w innym miejscu porządku niż wersja polska — dopiero za Suchą, zamiast przed Ochnią.
Polski wykaz miejscowości położonych nad Bzurą jest najobszerniejszy. Obok Łodzi wymienia Zgierz, Aleksandrów Łódzki, Ozorków, Łęczycę, Łowicz, Sochaczew i Brochów, a także Wyszogród przy ujściu.
Ten sam spis notuje również mniejsze punkty osadnicze: Wolę Kałkową, Sobotę, Rudę Bugaj, Nakielnicę oraz Karolew.
Edycje obcojęzyczne operują skróconymi zestawami. Niemiecka wylicza miasta, przez które rzeka przepływa — Zgierz, Aleksandrów Łódzki, Ozorków, Łęczycę, Łowicz, Sochaczew i Brochów — a Wyszogród wskazuje jako punkt położony naprzeciw ujścia. Angielska powtarza tę listę wraz z Wyszogrodem. Czeska pomija zarówno Łódź, jak i Aleksandrów Łódzki oraz Wyszogród, dorzuca natomiast Wolę Kałkową i Sobotę.
Dolny odcinek rzeki pełnił pod koniec XVIII wieku funkcję rozgraniczenia państwowego. Wersje rosyjska i ukraińska zgodnie odnotowują, że w latach 1793–1795 wzdłuż dolnego biegu Bzury przebiegała granica pomiędzy Polską a Prusami.
Jest to jedyny okres, dla którego dostępne opisy przypisują rzece rolę linii granicznej między państwami; żadna z edycji nie rozwija tego wątku poza podaniem samych dat.
Rolę rubieży wojskowej Bzura odegrała ponownie na początku pierwszej wojny światowej. Wątek ten pojawia się wyłącznie w wersji rosyjskiej, według której w 1914 roku wzdłuż rzeki przebiegała linia obrony rosyjskiej armii cesarskiej.
Broniący się odpierali na niej natarcia niemieckiej armii cesarskiej, która usiłowała przedrzeć się w głąb guberni warszawskiej.
Najgłośniejszy epizod w dziejach rzeki przypada na początek drugiej wojny światowej. Bitwa nad Bzurą rozegrała się w tej okolicy między 9 a 19 września 1939 roku — takie ramy czasowe podaje wersja niemiecka, dodając, że wojska polskie uległy w niej oddziałom niemieckim.
Wersja angielska akcentuje inny aspekt tego samego starcia: polskie siły stawiły tu poważny opór Wehrmachtowi, próbując powstrzymać niemieckie natarcie zmierzające na Warszawę. To właśnie od nazwy rzeki wzięło się określenie całej bitwy, dzięki któremu Bzura stała się szeroko rozpoznawalna.
Ostatnie wydarzenie wojenne odnotowane w opisach dotyczy Sochaczewa. Miasto zostało zajęte 17 stycznia 1945 roku przez nacierającą Armię Czerwoną, po pokonaniu stacjonujących tam jednostek niemieckich.
Bzura uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Bzura w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Bzura