| Długość | 157 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 1016 km² |
| Uchodzi do | Ełk |
Jeden ciek, a trzy imiona. Od wypływów aż po jezioro Selmęt Wielki mówi się o Ledze. Odcinek liczony od wyjścia z tego jeziora do Jeziora Stackiego opisywany jest jako Małkiń, a końcowa część nosi nazwę Jegrznia.
Wersja angielska rozpisuje ten podział nieco dokładniej i zaznacza, że zmiana nazwy po wypłynięciu z Selmętu Wielkiego pojawia się na wielu opracowaniach kartograficznych. Jako Małkiń rzeka dociera do Jeziora Stackiego, powiązanego z Jeziorem Rajgrodzkim, a mianem Jegrznia posługuje się dopiero od wypływu spod Rajgrodu.
Opis niemiecki układa tę sekwencję odwrotnie: za odcinek zwany Malkin (spotyka się też formy Malkien i Malkienfluss) uznaje drogę od Jeziora Staćkiego do Selmętu Wielkiego. Nazwę Jegrznia wiąże natomiast z fragmentem za Staćkiem i sąsiadującym z nim Jeziorem Rajgrodzkim — tam, gdzie rzeka przekracza granicę Mazur, dawnych Prus Wschodnich, i wchodzi na Podlasie.
Polska wersja lokalizuje początek Legi na wysokości około 225 m, w południowo-zachodniej części Wzgórz Szeskich — na północny wschód od Szarejek, na wschód od Białej Oleckiej. Edycja angielska poprzestaje na wskazaniu okolic Szarejek.
Zupełnie inaczej rzecz stawia opracowanie niemieckie. Mówi ono o kilkunastu wypływach w rejonie Jeziora Czarnego (Schwarzer See), a w tabeli podaje wysokość źródła zaledwie około 190 m. Różnica wynosi więc ponad trzydzieści metrów i dotyczy nie tylko rzędnej, ale i samego miejsca.
Niepewność ta ma starszy rodowód. Niemieccy autorzy, zestawiając bieg rzeki z przedwojennymi mapami topograficznymi, przy arkuszu obejmującym odcinek Jeziora Czarnego zanotowali rozmaite tereny podmokłe i brak jednoznacznego źródła.
Droga wody prowadzi z Pojezierza Zachodniosuwalskiego, przez Pojezierze Ełckie, aż do Kotliny Biebrzańskiej; w opisie polskim wymieniana jest przy tym również Nizina Podlaska. Rzeźbę tego terenu ukształtowało ostatnie zlodowacenie, na co zwraca uwagę wersja niemiecka — i to ono odpowiada za charakterystyczny sposób, w jaki rzeka spina kolejne zbiorniki.
Łańcuch jezior na trasie otwiera Jezioro Czarne. Dalej są Jezioro Oleckie Wielkie i Oleckie Małe, w niemieckim nazewnictwie Treuburger See i Herzogshöher See, potem Selmęt Wielki (Großer Sellmentsee), Jezioro Stackie (Statzer See) i wreszcie Dręstwo. Opis niemiecki dorzuca do tego wyliczenia jeszcze Jezioro Skomętno (Skomantener See), a przy końcowym odcinku wskazuje Jezioro Rajgrodzkie (Raygrod-See).
Z miast rzeka mija Olecko, gdzie przechodzi przez oba jeziora oleckie, oraz Rajgród. Do Selmętu Wielkiego wpada na wschód od Ełku, a bieg kończy w pobliżu Goniądza.
Przejście przez Jezioro Oleckie Wielkie wygląda osobliwie. Zamiast rozejść się po całej tafli, ciek zachowuje tam własny nurt i płynie przez jezioro niczym strumień. Wersja angielska dodaje, że dzięki temu jego przebieg wewnątrz zbiornika daje się na mapach wyrysować.
Do najważniejszych dopływów zaliczane są Możanka, Czarna, Golubica, Pietraszka i Przepiórka. Wymieniają je zgodnie edycja polska i ukraińska.
Wersja niemiecka tłumaczy przy okazji, skąd bierze się nazewniczy zamęt wokół całego cieku: w obrębie zlewni rzeka rozdziela się na liczne ramiona boczne i dopływy, a te otrzymały własne, odrębne miana.
Techniczną ingerencję w koryto ilustruje jaz w Starostach, wskazany w niemieckim materiale.
Długość, według pomiarów z 2007 roku, wynosi 157 km. Około siedemdziesięciu kilometrów tej trasy mieści się w granicach województwa warmińsko-mazurskiego, gdzie leży też większa część biegu.
Powierzchnia zlewni podawana jest dwojako. Wersje polska i niemiecka mówią o 1011,1 km², ukraińska zaokrągla wartość do 1016 km².
Rzędne końca biegu również zależą od tego, który odcinek się liczy. Ujście do Biebrzy wypada na wysokości mniej więcej 110 m, a według opisu polskiego następuje w 66,2 kilometrze tej rzeki. Niemiecka tabela, traktująca Legę jako osobny ciek, za jej koniec uznaje Selmęt Wielki pod Ełkiem i przypisuje mu 124 m nad poziomem morza.
Wersja polska określa ciek jako prawobrzeżny dopływ Biebrzy, zaznaczając zarazem, że dawniej uchodził on do rzeki Ełk. Edycja angielska prowadzi Jegrznię przez jezioro Dręstwo wprost do Biebrzy w okolicy Goniądza.
Opracowanie niemieckie zapisuje to inaczej: według niego Jegrznia wpada do Ełku, a dopiero stamtąd wody trafiają do Biebrzy. Cała droga odpływu wygląda w tym ujęciu następująco — Ełk, Biebrza, Narew, Wisła, Bałtyk. Dodano przy tym, że Biebrza płynie w obrębie rozległego obszaru chronionego, na południowy wschód od Grajewa.
W maju 2008 roku badania fauny dennej przeprowadzili studenci ochrony środowiska z Wszechnicy Mazurskiej w Olecku. Ich wyniki są jedynym w materiale konkretnym zestawieniem organizmów związanych z tym ciekiem.
Wśród ślimaków rozpoznano błotniarkę, zatoczka, żyworódkę i rozdepkę rzeczną, którą wersja ukraińska podaje pod nazwą łacińską Theodoxus fluviatilis. Z małży wymieniono racicznicę zmienną, szczeżuję i skójkę.
Reszta listy obejmuje larwy chruścików, ochotek, ważek, komarów, muchówek i żylenicy, a poza nimi pijawki, ośliczkę wodną, oczliki oraz jętki. Warto odnotować drobną niezgodność: wersja ukraińska odnosi te same obserwacje nie do rzeki, lecz do jeziora.
Roślinność wodną reprezentują w obu opisach dwa gatunki — rdestnica przeszyta i rogatek sztywny.
Niemieccy autorzy prześledzili przebieg cieku arkusz po arkuszu na mapach TK25. Sekcję Jeziora Czarnego pokrywa arkusz Kowahlen z 1932 roku, na którym widnieją rozmaite mokradła, ale brak jednoznacznego źródła. Łańcuch jezior i tereny podmokłe wokół Wiesenhöhe na północ od Treuburga, czyli Olecka, przedstawia arkusz Merunen z 1934 roku, a odcinek od Treuburga po ujście do Herzogshöher See — arkusz oznaczony numerem 19101.
Dalszą część biegu, od Herzogshöher See przez Müllersbrück aż po Klinken, obejmuje arkusz Wallenrode z 1940 roku. Odcinek przy Pomiannen widnieje na arkuszu Ebenfelde z 1930 roku, półtorakilometrowy fragment koło Babken — na arkuszu Gonsken z 1935 roku, a droga od Zappeln do ujścia w Wielkim Jeziorze Selmęt trafiła na arkusz Lyck z roku 1937.
Rzeka trafiła do Słownika geograficznego Królestwa Polskiego dwukrotnie, i to pod dwoma imionami. Hasło Jegrznia zamieszczono w tomie III, wydanym w 1882 roku, na stronie 553. Hasło Lega — w tomie V z 1884 roku, na stronie 122, z uwagą, że rzeka wypływa z powiatu margrabowskiego.
Z nowszych pozycji materiał wskazuje pracę zbiorową pod redakcją Zdzisława Ciećki, wydaną w Olecku w 2004 roku i poświęconą ochronie bioróżnorodności w zlewni jeziora Olecko Wielkie oraz w dorzeczu Legi, a także książkę Stanisława Bernatowicza o zasadach ekologii środowiska wodnego, opublikowaną w Suwałkach. Wszystkie trzy nazwy cieku — Lega, Małkiń i Jegrznia — zestawiono również w turystyczno-przyrodniczym informatorze poświęconym rzekom i źródłom Warmii i Mazur.
Jegrznia uchodzi do: Ełk.
Opracowano na podstawie artykułu Jegrznia w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Jegrznia