| Długość | 151 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 3865 km² |
| Źródło | Moskorzew |
| Uchodzi do | Wisła |
Obszar źródłowy leży około pięćdziesięciu kilometrów na zachód od Kielc, w lasach Czarncy, mniej więcej trzy kilometry na północny zachód od Bebelna-Wsi. Jako punkt początkowy wskazywany bywa również Moskorzew.
Górny bieg od stuleci pozostaje w gospodarczym użytku okolicznych mieszkańców, którzy założyli na nim liczne stawy rybne. Na tym odcinku rzeka płynie niezmiennie ku wschodowi, w stronę Kielc; pierwszą większą miejscowością na jej trasie są Popowice.
Na zachód od Żernik, leżących przy głównej drodze łączącej Kielce z Krakowem, od północy wpada Łososina. Tuż za jej ujściem rzeka odbija ostrym łukiem na południe i przyjmuje Czarną Nidę, nadchodzącą od wschodu i zbierającą wody z okolic Kielc.
W tym właśnie punkcie zaczyna się rozbieżność w ujmowaniu początku rzeki. Jedno ujęcie traktuje Czarną Nidę jako dopływ cieku noszącego już nazwę Nida. Drugie mówi o powstaniu Nidy dopiero ze zlania się Białej i Czarnej Nidy, a podawana długość 151 km liczona jest w nim razem z Białą Nidą. Nie ma też zgody co do miejscowości, przy której następuje to połączenie: wskazywane są zarówno Żerniki, jak i wieś Brzegi, obie w rejonie Chęcin.
Długość rzeki określa się najczęściej na 151 km, spotyka się jednak także wartość 154 km.
Rozbieżne są również dane o dorzeczu. Podawane wielkości to 3865 km², 3862 km² oraz 3844 km² — różnice są niewielkie, ale powtarzają się konsekwentnie.
Ujście wypada pod Nowym Korczynem, gdzie rzeka wpada do Wisły od strony lewej.
Nida jest podręcznikowym przykładem rzeki nizinnej: spadek ma bardzo mały, a poziom wody zmienia się w wąskim zakresie. Towarzyszy jej szeroka terasa zalewowa porośnięta łąkami.
Szerokość koryta bywa skrajnie różna. W miejscu najwęższym rzeka ma zaledwie sześć metrów. Najbardziej rozlewa się w okolicach Motkowic, gdzie osiąga siedemdziesiąt dziewięć metrów. Głębokość mieści się w przedziale od 0,4 do 2,6 m.
Wśród polskich rzek Nida wyróżnia się temperaturą wody. Latem osiąga ona nawet 27 °C, co stawia ją w gronie najcieplejszych cieków w kraju.
Dolina Nidy stanowi odrębny region geograficzny, ciągnący się wzdłuż środkowego i dolnego odcinka rzeki. Mierzy 65 km długości przy szerokości określanej na 2–6 km; w innym ujęciu podawana jest sama wartość sześciu kilometrów.
Dno doliny jest płaskie i wilgotne. W kilku miejscach, tam gdzie dawniej znajdowały się starorzecza, wychodzi na powierzchnię torf. Krajobraz wypełniają łąki i pastwiska, a rolę ośrodków miejskich pełnią trzy stare małopolskie miasta: Pińczów, Wiślica i Nowy Korczyn.
Do głównych dopływów zalicza się prawostronne Brzeźnicę i Mierzawę oraz lewostronny Maskalis. Mierzawa dołącza do rzeki w Pińczowie.
Po lewej stronie wymieniane są też dwa cieki górnego biegu: Łososina, wpadająca od północy tuż przed ostrym zakolem, i Czarna Nida — największy dopływ z okolic Kielc.
Nad rzeką leżą Sobków, Pińczów, Chroberz, Wiślica oraz Nowy Korczyn — to zestaw powtarzany najczęściej. Bywa on uzupełniany o Radków i Oksę.
Poza nimi rzeka przepływa przez Motkowice, przy których wypada najszerszy przekrój koryta, a w górnym biegu mija Popowice.
Nad rzeką rozciąga się Nadnidziański Park Krajobrazowy o powierzchni 231,64 km², w którego granicach mieści się dziewięć rezerwatów przyrody.
Szerzej rozumiane Ponidzie obejmuje trzy parki krajobrazowe — obok nadnidziańskiego także szaniecki i kozubowski. Działają tam ponadto liczne rezerwaty; wymieniane są Skorocice, Przęślin, Krzyżanowice, Skotniki Górne, Grabowiec, Winiary Zagojskie, Góry Wschodnie i Skowronno.
Krajobraz regionu nie jest jednolity: północ znaczą skały gipsowe, południe pozostaje płaskie. Za symbole Ponidzia uchodzą miłek wiosenny (Adonis vernalis) oraz gotycka kolegiata w Wiślicy.
Nazwa Ponidzie odnosi się do krainy małopolskiej rozłożonej wzdłuż rzeki i znacznie rozleglejszej niż sama dolina. Rozciąga się od Chęcin aż po Nowy Korczyn.
Region leży mniej więcej w połowie drogi między Krakowem a Sandomierzem, dwoma historycznymi ośrodkami Małopolski. W późnym średniowieczu należał do najważniejszych obszarów Królestwa Polskiego. Administracyjnie dzielił się między województwa krakowskie i sandomierskie, miał kilka zamków i był areną wielu znaczących wydarzeń.
Ówczesna sieć miejska była gęsta: Wiślica, Pińczów, Chęciny i Nowy Korczyn, a także Jędrzejów, Pacanów, Chmielnik, Szydłów, Stopnica oraz Opatowiec. Zniszczenia i grabieże potopu szwedzkiego przerwały ten rozwój, a dawnej pozycji region już nie odzyskał.
W XVI wieku Ponidzie stało się jednym z małopolskich centrów reformacji. Działały tu zbory i szkoły braci polskich, spośród których największą sławę zdobyła Akademia Rakowska.
Z regionem związani byli działacze protestanccy: Jan Łaski, Samuel Przypkowski i Marcin Ruar. Przez wiele lat mieszkał tu również Jan Chryzostom Pasek.
Do najpopularniejszych atrakcji turystycznych regionu należy kolej wąskotorowa nosząca nazwę „Ciuchcia Express Ponidzie". Z okolicą wiąże się także Świętokrzyska Kolej Dojazdowa.
Ponidzie ma swoje miejsce w piosence — jeden ze swoich utworów poświęcił mu Wojciech Belon. Wśród miejsc odwiedzanych nad rzeką wymieniane jest ponadto Źródło św. Kingi w Nowym Korczynie.
Miano Nida nie należy wyłącznie do dopływu Wisły. Tak samo nazywana jest Wkra na swoim górnym odcinku.
Nida uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Nida (dopływ Wisły) w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Nida