| Długość | 164 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 4110 km² |
| Źródło | Beskid Niski |
| Uchodzi do | Wisła |
Wisłoka zasila górną Wisłę od prawej strony i płynie przez południowo-wschodnią Polskę. Źródło ma jeszcze w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, na południowym stoku Dębiego Wierchu, na wysokości około 600 m n.p.m. Niemal cały dalszy bieg mieści się natomiast w granicach Podkarpacia — w powiatach jasielskim, dębickim i mieleckim.
Trasa wiedzie kolejno przez Beskid Niski, Pogórze Jasielskie i Kotlinę Jasielsko-Krośnieńską. Dalej rzeka rozgranicza Pogórze Strzyżowskie oraz Pogórze Ciężkowickie, wchodzi w Dolinę Dolnej Wisłoki i kończy wędrówkę na Nizinie Nadwiślańskiej, w okolicy Ostrówka, oddając wody Wiśle na wysokości 153,5 m n.p.m.
W połowie XIX wieku Wincenty Pol odnotował w rozprawie „Rzut oka na północne stoki Karpat”, że odcinek od źródeł aż po miejsce, w którym rzeka łączy się z Jasiołką i Ropą, nosił wówczas własną nazwę: Dębówka.
Rzekę cechuje złożony reżim hydrologiczny: w partii górnej jest on śnieżny i silnie wykształcony, w dolnej — śnieżno-deszczowy. Podobnie jak inne cieki górskie i podgórskie, Wisłoka ma znaczny spadek podłużny, przekraczający 3–5‰.
Stany wody wahają się w szerokim zakresie, a potencjał powodziowy pozostaje wysoki, ponieważ częste ulewy wywołują tu gwałtowne przybory. Ta cecha decydowała dawniej o tym, kiedy i na jakich warunkach dało się prowadzić spław oraz żeglugę.
Pol zauważał, że sprzyjające stany wody przychodziły na tej rzece w okolicach dni świętego Jana i świętego Jakuba, a także w porze letnich nawałnic. Jednocześnie uznawał ją za uciążliwą i niebezpieczną dla żeglugi: główną przeszkodą było zdziczałe łoże, po którym nurt rozlewał się szeroko, lecz płytko, a niesione z górnego biegu zaspy kamieńca i żwiru spłycały coraz bardziej zarówno jej własne koryto, jak i koryto Wisły.
Znaczenie handlowe samej rzeki pozostawało niewielkie. W spławie liczyło się przede wszystkim drewno, a statkami wywożono za granicę zboże oraz naczynia garncarskie. Tratwy wiązano z sześciu, ośmiu albo dziesięciu sztuk okrągłego drzewa, a najmniejszą odmianę płaskich statków wiślanych, używaną na tych wodach, nazywano krypą; zależnie od stanu wody pokonanie jednej mili zajmowało od półtorej do dwóch godzin.
Autor ubolewał zarazem nad niewykorzystanym potencjałem tych wód. Jego zdaniem spław mógłby sięgać Biecza na Ropie i Dukli na Jaśle, czyli Jasiołce, a same statki — pod warunkiem ujęcia łoża tamami — mogłyby kursować już od Jasła, bo wody było tam pod dostatkiem.
Licząc od źródeł, nad Wisłoką leżą Jasło, Kołaczyce, Brzostek, Pilzno, Dębica, Przecław i Mielec.
Zlewnia rozciąga się na obszarze dwóch województw — podkarpackiego oraz małopolskiego — i dwunastu powiatów: gorlickiego, nowosądeckiego, sanockiego, krośnieńskiego, jasielskiego, strzyżowskiego, ropczycko-sędziszowskiego, dębickiego, tarnowskiego, dąbrowskiego, kolbuszowskiego i mieleckiego.
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej prowadzi na rzece osiem wodowskazów. Najniżej położony działa w Mielcu (22,23 km biegu), kolejne w Pustkowie (42,63 km), Brzeźnicy (48,05 km) oraz w Łabuziu, będącym częścią wsi Parkosz (71,22 km). Wyżej posterunki stoją w Krajowicach (104,04 km), Żółkowie (113,09 km), Nowym Żmigrodzie (132 km) i w Kotani (154,49 km).
Dorzecze objęto ponadto monitoringiem powodziowym, którego stacje bazowe pracują w Jaśle, Ropczycach, Dębicy i Mielcu. Punkty pomiarowe na samej rzece rozmieszczono w Kotani, Majscowej, Osieku Jasielskim, Nowym Żmigrodzie, Kątach, Jaśle, Brzeźnicy, Skurowej, Jaworzu Górnym, Pilźnie (Łabuzie), Dębicy, Przecławiu, Woli Mieleckiej i Gawłuszowicach.
Badania prowadzone w przekrojach Mokrzec i Dębica wykazały obecność 35 gatunków ryb.
W wykazie znalazły się między innymi pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario), lipień pospolity (Thymallus thymallus), łosoś szlachetny (Salmo salar) i troć wędrowna (Salmo trutta m. trutta), a obok nich strzebla potokowa (Phoxinus phoxinus), śliz pospolity (Barbatula barbatula), oba głowacze — białopłetwy (Cottus gobio) oraz pręgopłetwy (Cottus poecilopus) — a także minóg strumieniowy (Lampetra planeri) i piekielnica (Alburnoides bipunctatus).
Rzekę zasiedlają również brzana (Barbus barbus), świnka pospolita (Chondrostoma nasus), kleń (Squalius cephalus), jaź (Leuciscus idus), boleń pospolity (Leuciscus aspius), kiełb pospolity (Gobio gobio), ukleja pospolita (Alburnus alburnus), płoć (Rutilus rutilus), koza pospolita (Cobitis taenia), certa (Vimba vimba), krąp (Blicca bjoerkna), leszcz (Abramis brama), wzdręga (Scardinius erythrophthalmus), różanka pospolita (Rhodeus sericeus), karaś srebrzysty (Carassius gibelio) i piskorz (Misgurnus fossilis), a ponadto szczupak pospolity (Esox lucius), okoń pospolity (Perca fluviatilis), sandacz pospolity (Sander lucioperca), jazgarz (Gymnocephalus cernua), miętus pospolity (Lota lota) oraz węgorz europejski (Anguilla anguilla).
Wisłoka wraz z dopływami była siedliskiem i tarliskiem ryb dwuśrodowiskowych. Budowa stopni wodnych i regulacja koryta doprowadziły jednak do zaniku tych siedlisk, a w dorzeczu górnej Wisłoki wyginęły jesiotr, łosoś, troć i certa. Badania pokazały przy tym, że w odcinkach odseparowanych progami utrzymuje się duże zróżnicowanie gatunkowe.
Rzeka przecina teren Magurskiego Parku Narodowego, powołanego po to, by chronić krajobraz, faunę i florę Beskidu Niskiego.
Na jej trasie leży sześć obszarów chronionego krajobrazu: Południowomałopolski, Beskidu Niskiego, Pogórza Strzyżowskiego, Pogórza Ciężkowickiego, Jarząbsko-Żdżarski i Przecławski. Ta forma ochrony obejmuje tereny cenne przyrodniczo, historycznie i kulturowo, wyróżniające się walorami krajobrazowymi, pozwalające zaspokajać potrzeby związane z turystyką i wypoczynkiem albo pełniące rolę korytarzy ekologicznych.
Wraz z dopływami rzeka wchodzi w skład trzech specjalnych obszarów ochrony siedlisk. Przy źródłach leżą Źródliska Wisłoki, obejmujące 181,84 ha. Odcinek górny, od północnej granicy Ostoi Magurskiej po most w Jaworzu Górnym w ciągu drogi krajowej nr 73, chroni ostoja Wisłoka z dopływami, licząca 2651,03 ha. Niżej wyznaczono Dolną Wisłokę z dopływami o powierzchni 453,69 ha, złożoną z dwóch fragmentów: jeden ciągnie się od Podleszan po ujście Wielopolki, drugi od Dębicy po ujście Chotowskiego Potoku.
Bieg rzeki mieści się także w obszarze specjalnej ochrony ptaków Beskid Niski oraz w specjalnym obszarze ochrony siedlisk Ostoja Magurska.
Nadzór nad całym biegiem sprawują zarząd zlewni w Jaśle oraz regionalny zarząd gospodarki wodnej w Rzeszowie. Odcinek górny pozostaje pod opieką nadzoru wodnego w Jaśle, środkowy — w Dębicy, a dolny — w Mielcu. Na Mapie Podziału Hydrograficznego Polski rzece przypisano identyfikator 218, a plan gospodarowania wodami dla dorzecza Wisły dzieli ją na osiem jednolitych części wód powierzchniowych.
Wędkarsko rzekę podzielono na pięć obwodów rybackich, którymi administrują zarządy okręgów Polskiego Związku Wędkarskiego. Dwa pierwsze prowadzi okręg w Krośnie: obwód nr 1 sięga od źródeł do ujścia Jasiołki, a obwód nr 2 stamtąd do ujścia Jodłówki. Trzy kolejne należą do okręgu rzeszowskiego — obwód nr 3, obejmujący zbiornik Mokrzec, ciągnie się od ujścia Jodłówki do ujścia Dulczy, obwód nr 4 od ujścia Dulczy do ujścia Tuszymki, a obwód nr 5 od ujścia Tuszymki po miejsce, w którym Wisłoka wpada do Wisły.
Dorzecze Wisłoki było zasiedlane od średniowiecza. Funkcjonowały tu wówczas wielodziałowe grody określane mianem Wietrzno, które prawdopodobnie osłaniały terytorium plemienia z okolic Przemyśla. Do tej grupy zalicza się grodziska w Trzcinicy, Przeczycy i Brzezowej.
Pierwszy dokument poświadczający istnienie wsi w dolinie rzeki wystawił w latach 1123–1125 legat papieski Idzi z Tusculum, zatwierdzając posiadłości opactwa tynieckiego. Znalazły się w nim Brzostek i Pilzno, Klecie, Dęborzyn oraz Vnchovici, utożsamiane najpewniej z Januszkowicami.
Doliną biegł szlak handlowy, który łączył Polskę z Węgrami, dzięki czemu rosło znaczenie leżących przy nim osad. W XIV wieku prawa miejskie otrzymały między innymi Kołaczyce, Pilzno i Brzostek. Wincenty Pol oceniał jednak w połowie XIX stulecia, że tamtejsze targi i jarmarki obsługują głównie potrzeby okolicy i nie wywierają wpływu na handel krajowy.
Okolice rzeki kolonizowała ludność pochodzenia niemieckiego, znana jako Głuchoniemcy — zjawisko to Pol opisał w 1869 roku.
Wisłoka uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Wisłoka w polskiej Wikipedii (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Wisłoka