| Długość | 249 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 5322 km² |
| Uchodzi do | Narew |
Nazwa Wkra przysługuje w ścisłym sensie dopiero końcowej części rzeki. Odcinek początkowy, liczony od źródeł po miejsce, w którym z prawej strony dochodzi Szkotówka, nosi miano Nida. Dalej używa się nazwy Działdówka, a granicę jej zasięgu wyznacza ujście Swojęcianki — niewielkiej strugi wpadającej do rzeki w Bieżuniu. Od tego punktu aż po Narew obowiązuje już nazwa Wkra.
Podział ten odbijał się także w nazewnictwie niemieckim, choć nieco inaczej rozłożono w nim akcenty. Powyżej ujścia cieku zapisywanego jako Skottau, czyli Szkotówki, rzeka figurowała pod mianem Neide, natomiast w rejonie Działdowa (Soldau) określano ją nazwą Soldau. Ujęcie niemieckie wiąże więc środkową nazwę raczej z okolicą miasta niż — jak polskie — ściśle z ujściami dwóch dopływów. Piśmiennictwo wschodniosłowiańskie notuje z kolei formę Wkra obok wariantu Działdówka.
Osobne hasło poświęcone Działdówce trafiło do drugiego tomu Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, obejmującego litery od Derenka do Gżacka i wydanego w Warszawie w 1881 roku; zajmuje tam stronę 262. Warto dodać, że samo miano Wkra nie jest wyłączne dla mazowieckiego dopływu Narwi — nosi je również inna, całkiem odrębna rzeka, uchodząca do Mołstowy.
Początek rzeki wypada w okolicach Nidzicy, miasta znanego dawniej jako Neidenburg, w województwie warmińsko-mazurskim. Jako konkretne miejsce źródeł wskazywane bywa Januszkowo; podawana dla niego wysokość to 187 m n.p.m.
Stamtąd rzeka kieruje się zasadniczo ku południowi i po drodze przechodzi z Warmii i Mazur na Mazowsze — jej bieg dzieli się między województwo warmińsko-mazurskie i mazowieckie. Zakończenie trasy przypada w Nowym Dworze Mazowieckim, na poziomie 70,9 m n.p.m. Wkra trafia do Narwi tuż powyżej miejsca, w którym ta ostatnia sama kończy bieg w Wiśle, dlatego droga jej wód do Bałtyku wiedzie kolejno przez Narew i Wisłę. W klasyfikacji rzędowości oznacza to ciek trzeciego rzędu.
Dane liczbowe różnią się w drobiazgach. Część opracowań podaje długość 249,1 km, inne zaokrąglają ją do 249 km; co do wielkości dorzecza panuje natomiast zgoda i wszystkie ujęcia operują tą samą wartością.
Wkra opisywana jest jako typowa rzeka nizinna, płynąca przez tereny o niewielkich deniwelacjach i tworząca przy wyższych stanach wody szerokie rozlewiska. Taki charakter dotyczy zwłaszcza dolnej części biegu.
Ciekawostką hydrograficzną jest bifurkacja. W rejonie wsi Nowy Dwór koryto się rozdwaja i bezimienne ramię odprowadza część wody poza dorzecze macierzyste — do rzeki Wel. Miejscowości tej nie należy mylić z Nowym Dworem Mazowieckim, leżącym po przeciwnej stronie biegu, przy samym ujściu.
Z prawej strony rzeka przyjmuje cztery cieki wymieniane w zestawieniach: Szkotówkę, Raciążnicę, Płonkę i Naruszewkę. Pierwsza z nich pełni funkcję szczególną, bo to właśnie jej ujście zamyka odcinek noszący nazwę Nida.
Lewych dopływów naliczono więcej — dziewięć. Wykazy wskazują Lutę, Mławkę i Topielicę, obok nich Wisiołkę, Rosicę oraz Łydynię, a także Sonę, Turkę i Nasielną. Do najważniejszych spośród wszystkich dopływów zaliczane bywają Łydynia, Sona, Nasielna, Mławka i Płonka.
Większości z nich przypisywane są miejscowości, w których łączą się z główną rzeką. Szkotówce towarzyszy w tym zestawieniu Działdowo, Lucie — Siciarz, Mławce — Ratowo, a Topielicy — Pokrytki. Dalej Wisiołka zestawiana jest z Kuskowem Kmiecym, Rosica z Barankiem, Łydynia z Sochocinem, Płonka z Kołozębiem, Sona z Popielżynem-Zawadami, Naruszewka z Nową Wroną, a Nasielna z Cieksynem. Przy Raciążnicy i Turce miejscowości nie podano.
Odrębne znaczenie zachowuje niepozorna Swojęcianka. Nie trafia ona do wykazów najważniejszych dopływów, ale to jej ujście w Bieżuniu przesądza o tym, gdzie Działdówka ustępuje miejsca Wkrze.
Lista miejscowości położonych nad rzeką obejmuje Działdowo i Nidzicę, a dalej Bieżuń, Radzanów, Strzegowo, Unierzyż oraz Glinojeck. Niżej dołączają do niej Sochocin, Joniec, Cieksyn, Kosewko i Pomiechówek, a zamyka ją Nowy Dwór Mazowiecki przy ujściu do Narwi. Krótsze zestawienia ograniczają wybór do Działdowa, Nidzicy, Bieżunia, Glinojecka i Nowego Dworu Mazowieckiego, za największe ośrodki uznając Nidzicę oraz Działdowo.
Opracowania niemieckie w tym samym gronie wymieniają Działdowo pod historyczną nazwą Soldau, Nidzicę jako Neidenburg, a obok nich Bieżuń i Radzanów w powiecie mławskim.
Przeprawy nad rzeką bywają lokalizowane kilometrażem liczonym od jej końca. Most drogi wojewódzkiej nr 541, prowadzącej z Bieżunia do Żuromina, wypada 130,5 km powyżej miejsca, w którym Wkra wpada do Narwi.
Nad rzeką przetrwały pozostałości dawnej gospodarki młyńskiej. Ruiny takich obiektów wskazywane są w trzech punktach: Bolęcin, Sobieski i Strzegowo.
Ostatnie dwie z tych miejscowości mają nad Wkrą także inne role. Strzegowo figuruje na liście osad nadrzecznych, a Sobieski pojawia się dodatkowo wśród miejsc z zapleczem kajakowym — dawna infrastruktura wodna sąsiaduje tam więc z dzisiejszą turystyczną.
Wykazy ichtiofauny wymieniają w rzece bolenia i brzanę, a obok nich leszcza, klenia oraz jazia. Z ryb drapieżnych odnotowywany jest szczupak.
Do zestawu dochodzą jeszcze płoć i wzdręga, czyli gatunki typowe dla wód wolno płynących i rozlewisk, jakie tworzy ta rzeka.
Dawniej rzeka przepływała przez Prusy Wschodnie i to właśnie z tamtego okresu pochodzą utrzymujące się w literaturze niemieckie nazwy jej odcinków oraz nadrzecznych miast.
Opis rzeki znalazł się w dziewiętnastowiecznym podręczniku krajoznawczym Augusta Eduarda Preußa „Preußische Landes- und Volkskunde”, wydanym w Królewcu w 1835 roku przez oficynę Gebrüder Bornträger. Książka adresowana była do nauczycieli szkół ludowych prowincji pruskiej oraz do miłośników regionu, a wzmianki o rzece umieszczono w niej na stronach 31 i 54.
Nowsza warstwa historii wiąże się z działaniami wojennymi. Tereny wzdłuż Wkry stały się obszarem walk toczonych w trakcie Bitwy Warszawskiej.
Rzeka funkcjonuje jako szlak kajakowy, i to długi. Spływ można rozpocząć w Działdowie i prowadzić aż do ujścia; odcinek ten liczy około 205 km, a na jego przepłynięcie przewiduje się od ośmiu do dziewięciu dni.
Zaplecze trasy tworzą przystanie oraz wypożyczalnie sprzętu. Wymieniane są one w następujących miejscowościach: Rydzyn Włościański, Sochocin, Sobieski, Joniec, Śniadówko, Borkowo i Pomiechówek.
Wkra uchodzi do rzeki Narew.
Opracowano na podstawie artykułu Wkra (dopływ Narwi) w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Wkra