| Długość | 241 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 5536 km² |
| Uchodzi do | Wisły |
Obok formy polskiej funkcjonuje niemiecka Drewenz, a w starszym użyciu także Drebnitz. W językach rosyjskim i ukraińskim rzeka nosi nazwę Дрвенца.
Pierwotną postać nazwy odtwarza się jako Dravantia. Jest to derywat z przyrostkiem -nt-, utworzony od indoeuropejskiego rdzenia drou-(os), którego znaczenie sprowadza się do biegu, toku rzeki.
Po litewsku rzeka nazywa się Dravanta; jako litewska notowana jest również forma Druvinčia. Jezioro Drwęckie, przez które przepływa Drwęca, wzmiankowano po raz pierwszy w 1332 roku jako „see Drywanczyn”. Rzekę opisano w Słowniku encyklopedycznym Brockhausa i Efrona oraz w 11. wydaniu Encyklopedii Britannica.
Swoje odpowiedniki w tekstach niemieckojęzycznych mają też nazwy dopływów i nadrzecznych miast. Wel występuje w nich jako Welle, Grabiczek jako Grabiczka (forma ta, podobnie jak Grobiczek, należy jednak również do obocznych nazw tego cieku), Ostróda jako Osterode, Nowe Miasto Lubawskie jako Neumark w Prusach Zachodnich, Brodnica jako Strasburg, a Golub-Dobrzyń jako Gollub-Dobrzyn; Golub i Dobrzyń były przy tym niegdyś osobnymi miastami. Jezioro Drwęckie nazywano po niemiecku Drewenzsee.
Niemieckie nazwy mają także mniejsze miejscowości leżące wzdłuż biegu rzeki: Rychnowska Wola to Sophienthal, Idzbark – Hirschberg, a Samborowo – Bergfriede. Olsztynek to po niemiecku Hohenstein, Toruń – Thorn, a leżące na trasie Kanału Elbląskiego Miłomłyn i Elbląg – Liebemühl i Elbing. Elektroniczny słownik hydronimów Polski przytacza dla rzeki Wel między innymi historyczne formy Vela, Vel i Welle, ale też Wkra i Wicker, a Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych proponuje dla tej nazwy dopełniacz „Wla”.
Kilka opisów zgodnie umieszcza początek rzeki na wschodnich stokach Góry Dylewskiej, na wysokości 191 m n.p.m.; dwa z nich wskazują przy tym Czarci Jar. Według innego opisu jej początek leży w jeziorze źródłowym Wielki Omin, przy wsi Drwęck, około ośmiu kilometrów na południowy zachód od Olsztynka. Jeszcze inny opis poprzestaje na ogólnym wskazaniu okolic położonych na południowy zachód od Olsztynka.
Współrzędne podawane w obu ujęciach – 53°32′40,5″N i 20°11′02,5″E oraz 53,53926°N i 20,19164°E – wskazują niemal ten sam punkt na mapie.
Drwęck (niem. Dröbnitz) to wieś w gminie Olsztynek w powiecie olsztyńskim; w jej bezpośrednim sąsiedztwie ma swoje źródło Drwęca. W pobliżu wsi znajduje się też starorzecze rzeki.
Góra Dylewska, na której wschodnich stokach umiejscawia się początek rzeki, wznosi się na 312 m n.p.m. i jest kulminacją Wzgórz Dylewskich, a zarazem najwyższym wzniesieniem całej północno-wschodniej Polski. Ma charakter morenowy, jest pocięta licznymi wąwozami i od wschodu oraz północy porośnięta lasem bukowym, a w całości leży w Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich. Na Górze Dylewskiej znajduje się najwyżej położony punkt dorzecza Drwęcy; najniższym jest ujście do Wisły, położone średnio na wysokości około 36,6 m n.p.m.
Rzeka przecina Pojezierze Mazurskie oraz Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie, a w podziale administracyjnym – województwa warmińsko-mazurskie i kujawsko-pomorskie.
Sam przebieg opisywany bywa dwojako. W ujęciu skrótowym mowa po prostu o kierunku południowo-zachodnim i o zalesionej równinie, przez którą płynie rzeka. W ujęciu szczegółowym bieg rozkłada się na etapy: najpierw rzeka płynie ku północnemu zachodowi, do Ostródy, potem obiera kierunek zachodni i przepływa przez Jezioro Drwęckie w krainie mazurskich jezior, a dopiero dalej zwraca się na południe i południowy zachód. Dwa opisy podają natomiast kierunek południowo-wschodni, sprzeczny z pozostałymi.
Drwęca uchodzi do Wisły z prawej strony pod Złotorią, na wysokości 36,6 m n.p.m. (podawanej też jako 36 m), w punkcie o współrzędnych 52°59′55″N i 18°41′27″E. Końcowy odcinek koryta stanowi granicę między Toruniem a Złotorią. Według innych opisów ujście znajduje się na południowo-wschodnim skraju Torunia albo dziesięć kilometrów w górę Wisły od tego miasta.
Drwęca wyznacza ponadto południową granicę ziemi chełmińskiej.
Na biegu Drwęcy leżą jeziora przepływowe Ostrowin i Drwęckie. Nad pierwszym z nich znajduje się wieś Idzbark w gminie Ostróda, a w Idzbarskim Młynie, na wysokości 97 m n.p.m., uchodzi do rzeki lewobrzeżny Grabiczek. Jezioro Drwęckie położone jest w powiecie ostródzkim, na terenie miasta Ostródy oraz gminy wiejskiej Ostróda, na obszarze Doliny Drwęcy, a rzeka przepływa przez nie ze wschodu na zachód.
Jezioro Drwęckie ma powierzchnię 880,8 ha, głębokość do 22,3 m i szerokość do 1,1 km. Tworzą je dwie wąskie rynny: równoleżnikowa, mierząca 12 km, oraz odchodząca od niej ku północnemu zachodowi, o długości 5 km. W najszerszym miejscu akwenu leży wyspa Ostrów. W północnej części jeziora brzegi są wysokie i porośnięte Lasami Liwskimi, w południowej natomiast niskie, podmokłe i pozbawione lasu.
Od wschodu kanał ze śluzą Ostróda łączy jezioro z Jeziorem Pauzeńskim (Puzy), skąd droga wodna prowadzi dalej, przez śluzę Mała Ruś, do jeziora Szeląg Wielki. Zachodnia odnoga jeziora, ciągnąca się równoleżnikowo, ma niskie i podmokłe brzegi, po stronie północnej zalesione. Od północy wychodzi z niej Kanał Elbląski, od zachodu wpada do niej Iłga, która łączy ją z jeziorem Ilgi (25 ha), a od południa odnoga łączy się z jeziorami Smordy (22,5 ha) i Morliny (66 ha). Wokół Jeziora Drwęckiego biegną z Ostródy do Piławek dwa szlaki turystyczne: niebieski i zielony.
Długość rzeki podawana jest w kilku wykluczających się wersjach. Według jednych danych wynosi ona 241 km, według jednego z opisów – 252 km, przy czym w jego tabeli podano 253 km, a według jeszcze innych – 207 km. Rozpiętość między skrajnymi wartościami przekracza więc czterdzieści kilometrów.
Podobnie przedstawia się kwestia dorzecza. Jego powierzchnię określa się na 5536 km² lub na 5500 km²; według jednego z opisów wynosi ona 5344 km².
Długość 207 km przyjmuje również charakterystyka obszaru Natura 2000 Dolina Drwęcy, obejmującego cały bieg rzeki. Podawana bywa także powierzchnia dorzecza wynosząca 5697 km², z zaznaczeniem, że w całości leży ono w Polsce.
Według jednych danych średni wieloletni przepływ wynosi 26 m³/s, według innych średni przepływ to 29 m³/s, a według jeszcze innych – 30,0 m³/s. Obszar dorzecza ukształtował się podczas zlodowacenia wistuliańskiego, w jego stadium poznańskim.
Obszar Natura 2000 Dolina Drwęcy leży w obrębie sześciu mezoregionów: Pojezierza Olsztyńskiego, Garbu Lubawskiego, Doliny Drwęcy, Pojezierza Brodnickiego, Pojezierza Dobrzyńskiego i Kotliny Toruńskiej. Dorzecze rzeki wyróżnia się dużym zróżnicowaniem wysokości. Do głównych form terenu w dolinie należą faliste moreny denne, pasma moren czołowych, równiny sandrowe i rynny polodowcowe, których strome zbocza w wielu miejscach mają ponad 50 m wysokości. Z rynien korzystają dopływy Drwęcy, a w ich obrębie często leżą jeziora i torfowiska; większość jezior skupia się w okolicach Iławy i Ostródy.
Powyżej Brodnicy Drwęca płynie odcinkiem przełomowym: w pobliżu Nowego Miasta Lubawskiego jej dolina ma głębokość 50 m i szerokość 1–2 km. Powyżej tego odcinka dolina się rozszerza i jest wykorzystywana rolniczo.
W górę rzeki od Brodnicy Drwęca tworzy także duże zakole; zajmuje je obszar specjalnej ochrony ptaków Bagienna Dolina Drwęcy. Dolina ma na tym odcinku od 0,5 do 3 km szerokości i naturalny charakter: koryto silnie meandruje, towarzyszą mu starorzecza i sieć kanałów. Otaczają ją strome, w większości zalesione zbocza, a jej płaskie, bagniste dno wiosną zalewają wody Drwęcy. Dno zajmują, obok chronionych w Unii Europejskiej łąk trzęślicowych, trzcinowiska i turzycowiska, a znaczną część doliny porastają zbiorowiska wierzbowe, olsy, łęgi i bory sosnowe.
Zestawienie dopływów lewobrzeżnych otwiera Grabiczek, po którym następują Dylewka, Żuławka, Poburzanka i Gizela. Dalej wymieniane są Bałcyna, Elszka Lubawska oraz Sandela, a po nich Wel. Kolejne pozycje to Grzybińska Struga, Żabińska Struga, Koszelewska Struga, Murawka, Płośniczanka, Martwica, Zwórznianka i Wąs, a następnie Kiełpińska Struga, Katlewska Struga, Wólka, Linowiecka Struga, Rumiańska Struga, Truszczyńska Struga i Dębieńska Struga. Listę zamyka trzynaście nazw: Groblica, Brynica, Samionka, Pissa, Górzanka, Rypienica, Struga Dobrzyńska, Ruziec, Lubianka, Jordan, Rudnik, Struga Głogowska i Bywka.
Wykaz dopływów prawobrzeżnych jest znacznie krótszy. Składają się na niego Gramotka, Kałdunka, Iławka, Skarlanka, Struga Brodnicka, Struga Kujawska, Struga Wąbrzeska, Struga Kowalewska, Struga Rychnowska, Struga Lubicka oraz Frednowski Rów. Iławka wypływa z jeziora Jeziorak.
Zestawienia dopływów bywają niejednolite. W wykazie opisanym jako lewobrzeżny część pozycji – Bałcyna, Kiełpińska Struga, Katlewska Struga, Wólka, Rumiańska Struga, Truszczyńska Struga, Dębieńska Struga i Samionka – opatrzono literą oznaczającą stronę prawą. Wykaz ten obejmuje jednak również dopływy dalszego rzędu: Dylewka, poprzedzona w nim literą L, jest lewym dopływem Grabiczka, a Katlewska Struga i Wólka, oznaczone literą P, zasilają rzekę Wel, lewy dopływ Drwęcy. Jedno z krótszych zestawień wymienia po stronie lewej Grabiczek, Gizelę, Elszkę, Wel, Brynicę, Rypienicę, Strugę Dobrzyńską, Ruziec, Lubiankę i Jordan, po prawej zaś Iławkę, Skarlankę, Strugę Brodnicką, Strugę Kujawską, Strugę Wąbrzeską, Strugę Kowalewską i Strugę Rychnowską.
Jako dopływ Drwęcy wymieniana jest również Struga Młyńska, nieobecna w dłuższym zestawieniu cieków lewo- i prawobrzeżnych.
Rzeka Wel, lewy dopływ Drwęcy, ma 107,45 km długości, zlewnię o powierzchni 822 km² i średni spadek 0,91‰. Za jej odcinek źródłowy uznaje się strumień Wkra Wielka, który wypływa na wysokości 210 m n.p.m. z południowych stoków Wzgórz Dylewskich w rejonie Giętlewa; ciek ten przyjmuje nazwę Wel dopiero po opuszczeniu jeziora Dąbrowa Wielka. Dalej rzeka mija okolice Rybna, płynie na południe przez kilka jezior, koło Ciborza zakręca na północny zachód, obchodzi od południa Garb Lubawski i w Lidzbarku przepływa pod dziewięcioma mostami. W Kurojadach i Chełstach nabiera charakteru wartkiego potoku, po czym wkracza na teren powiatu nowomiejskiego i w Bratianie, na wysokości 83,4 m n.p.m., uchodzi do Drwęcy.
Prawobrzeżna Iławka mierzy 46,31 km. Wypływa z Jezioraka na terenie Iławy, na wysokości 99,4 m n.p.m., przepływa przez Jezioro Iławskie i uchodzi do Drwęcy w okolicach Lubawy, na wysokości 86,5 m n.p.m. Lewobrzeżny Grabiczek, nazywany też Grabiczką lub Grobiczkiem, ma 25,64 km długości i zlewnię o powierzchni 139,5 km². Zaczyna się na zachód od Frygnowa i płynie na północ, mijając od zachodu Gierzwałd i Rychnowo; przepływa przez jezioro Durąg, a po przyjęciu z lewej strony Dylewki – przez jezioro Lichtajny. Na podstawie badań WIOŚ z 1999 roku ogólny stan tej rzeki zaliczono do III klasy czystości.
Nad samą Drwęcą leżą Ostróda (32 tysiące mieszkańców), Nowe Miasto Lubawskie (dwanaście tysięcy), Brodnica (około 27 tysięcy), Golub-Dobrzyń (14,1 tysiąca) oraz Toruń, największy z nich.
W dorzeczu, poza samym korytem, leżą jeszcze Lubawa (9,1 tysiąca mieszkańców), Lidzbark, notowany też jako Lidzbark Welski (8,3 tysiąca), Rypin (16,3 tysiąca), Wąbrzeźno (13,8 tysiąca) oraz Kowalewo Pomorskie (cztery tysiące). Do tej grupy należy również Iława. Toruń zaliczany jest zarówno do miast nad samą rzeką, jak i do miast dorzecza, przy czym raz podaje się dla niego 203 tysiące mieszkańców, a raz 208 tysięcy.
Według innego zestawienia Ostróda liczy 33,5 tysiąca mieszkańców, Brodnica około 32,5 tysiąca, Golub-Dobrzyń 12,1 tysiąca, a Rypin 16,6 tysiąca; położonej w dorzeczu Iławie przypisuje się 34 tysiące mieszkańców.
Rzekę przekracza także most kolejowy w Samborowie; wieże obronne tego samego typu co na tym moście stoją również na moście kolejowym w Tomarynach, który jednak przecina nie Drwęcę, lecz Pasłękę.
Samborowo w gminie Ostróda leży nad Drwęcą i jej dopływem Poburzanką, a częściowo także nad Jeziorem Drwęckim, przy drodze krajowej nr 16 i linii kolejowej Ostróda–Iława. Most kolejowy na Drwęcy w tej wsi ma dwie wieże obronne (MG-Turm, tzw. blokhauzy), a do zabytków Samborowa należą bunkry z początku XX wieku nad rzeką.
Zespół bunkrów przy moście w Tomarynach, wzniesiony w latach 1897–1902 do obrony przeprawy kolejowej, oraz umocnienia mostu w Samborowie to jedyne dwa obiekty tego rodzaju na Warmii i Mazurach.
Kanał Elbląski, budowany według jednych danych w latach 1840–1856 i znany po niemiecku jako Oberländischer Kanal, łączy Drwęcę przez Miłomłyn, Ostródę i Elbląg z Zalewem Wiślanym. Połączenie to zaczyna się w górnym biegu rzeki.
Według innych danych kanał budowano w latach 1844–1860. Nad projektem pracowano od 1837 roku, roboty ruszyły 28 października 1844 roku, a pierwszy statek przepłynął odcinek Ostróda–Miłomłyn 31 sierpnia 1860 roku. Żeglugę towarową uruchomiono 28 października 1861 roku, a oficjalnie oddano kanał do eksploatacji wiosną 1862 roku.
Akwen, do którego prowadzi kanał, bywa różnie określany: jeden z opisów mówi o Zalewie Kaliningradzkim, inny wskazuje natomiast Zatokę Gdańską i nazywa samą drogę wodną kanałem Elbląg–Ostróda.
Kanał łączy jezioro Druzno z Jeziorem Drwęckim i Jeziorakiem; od Druzna rzeka Elbląg prowadzi dalej do Zalewu Wiślanego. W urzędowym wykazie hydronimów nazwa Kanał Elbląski odnosi się do odcinka od Jeziora Drwęckiego do Druzna, a fragment od śluzy w Miłomłynie do Jeziora Drwęckiego nazywano pierwotnie Kanałem Oberlandzkim. Jednym ze szlaków odgałęziających się od kanału jest droga wodna Ostróda – Jezioro Drwęckie – Drwęca – Wisła.
Od śluzy Zielona szlak kanału biegnie doliną Liwy do Jeziora Drwęckiego, a następnie przez jezioro, którego średnia głębokość wynosi 15 m, do Ostródy. Zwierciadło wody na tym odcinku leży na wysokości 94,9 m n.p.m. i jest najniżej położone na szlaku od Miłomłyna do jeziora Szeląg Mały. Krótki sztuczny odcinek prowadzi dalej z Jeziora Drwęckiego do śluzy Ostróda. W 2018 roku z Ostródy oferowano rejsy statków po Jeziorze Drwęckim.
W latach 1815–1920 Drwęca oddzielała terytoria zaboru pruskiego od rosyjskiego, przez ponad sto lat pozostając rzeką graniczną.
W okolicach Złotorii i Lubicza rozmieszczono kilkanaście posterunków granicznych należących do obu zaborców; część tych zabudowań przetrwała i służy dziś jako budynki mieszkalne. Główne posterunki przy drodze działały w Lubiczu Górnym po stronie rosyjskiej i w Lubiczu Dolnym po pruskiej.
Granicę Prus wyodrębniał ponadto tak zwany kordon graniczny – wał ziemny z nasypami po obu stronach.
Fragmenty carsko-pruskiego kordonu granicznego zalicza się do zabytków Złotorii.
Zakon krzyżacki wykorzystywał rzekę jako drogę przewozu płodów rolnych, runa leśnego, skór i mięsa. Szkuty dostarczały też sól oraz stal.
Później Drwęcą spławiano również drewno, a jej dolny bieg pozostawał żeglowny.
We wczesnym średniowieczu rzeka Wel była niewielka, a Wkra, w górnym biegu zwana Wkrą Wielką, dopływała do Ciborza i tam skręcała na południe. Na przełomie XIV i XV wieku Krzyżacy polecili wykonać przekop, który skierował wody większej Wkry do koryta rzeki Wel; ten lewy dopływ Drwęcy stał się wówczas rzeką żeglowną. W 1419 roku komtur ostródzki nadał niejakiemu Michałowi ziemię w Samborowie o powierzchni trzech radeł pruskich wraz z prawem połowu ryb w Drwęcy.
Złotoria, wieś u ujścia Drwęcy, należy do gminy Lubicz w powiecie toruńskim, a pod względem historyczno-geograficznym – do ziemi dobrzyńskiej. Po 1343 roku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego wzniesiono tu zamek na miejscu dawnego drewnianego grodu książąt mazowieckich. Warownia miała strzec granicy Królestwa Polskiego z ziemią chełmińską, która leżała po przeciwnej stronie Drwęcy i należała wówczas do państwa krzyżackiego.
W 1391 roku Władysław Opolczyk oddał Złotorię w zastaw Krzyżakom. Do Polski wróciła w 1405 roku razem z ziemią dobrzyńską, wykupioną z rąk Zakonu przez Władysława Jagiełłę. W 1409 roku, w czasie wojny polsko-krzyżackiej, Krzyżacy zniszczyli zamek, a w maju 1411 roku w Złotorii wymieniono opieczętowane dokumenty I pokoju toruńskiego. Twierdza straciła na znaczeniu, również militarnie, po tym, jak w 1466 roku ziemia chełmińska ponownie weszła w skład Polski, a granica na Drwęcy zanikła. Ruiny zamku zachowały się przy ujściu rzeki do Wisły.
Przez Złotorię przepływa struga Jordan, uchodząca do Drwęcy. We wsi zachował się także dziewiętnastowieczny szachulcowy budynek Dyrekcji Zarządu Dróg Wodnych.
W 1961 roku ochroną objęto rzekę na całej jej długości; w ten sposób powstał najdłuższy rezerwat ichtiologiczny w Polsce. Bywa on też określany mianem rezerwatu biosfery.
Rezerwat „Rzeka Drwęca” utworzono na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 27 lipca 1961 roku (Monitor Polski nr 71, poz. 302). Jest to rezerwat faunistyczny, przeznaczony do ochrony ryb. Oprócz rzeki na całej jej długości obejmuje jeziora przepływowe Drwęckie i Ostrowin, niektóre dopływy lub ich odcinki, w tym Grabiczek, Gizelę i Rypienicę, a także pasy terenu o szerokości 5 m wzdłuż brzegów tych rzek i jezior. Obszar podlega ochronie czynnej.
Ochroną objęte jest środowisko wodne wraz z żyjącymi w nim rybami, między innymi pstrągiem, łososiem szlachetnym, trocią, certą i minogiem rzecznym. Drwęca wraz z dorzeczem została włączona do krajowego programu restytucji ryb wędrownych, a na rzece funkcjonuje siedem obrębów ochronnych ryb. Rzeka Wel wymieniana jest wśród głównych cieków dorzecza, które nadają się na podstawowe tarliska wędrownych ryb anadromicznych oraz miejsca bytowania ryb prądolubnych. Ze względu na swoją długość dolina Drwęcy stanowi korytarz ekologiczny o znaczeniu krajowym, łączący Dolinę Wisły z Pojezierzem Mazurskim: rzeka służy za szlak migracji minogom i rybom, a dolina – dużym ssakom i ptakom, które są przedmiotem ochrony obszaru Bagienna Dolina Drwęcy.
Rezerwat zajmuje 1822,49 ha. Na województwo warmińsko-mazurskie przypada 1344,87 ha w powiatach olsztyńskim, ostródzkim, iławskim i nowomiejskim, a na kujawsko-pomorskie 477,62 ha w powiatach brodnickim, golubsko-dobrzyńskim, rypińskim i toruńskim oraz w granicach Torunia. Leży w mezoregionach Doliny Drwęcy, Garbu Lubawskiego i Kotliny Toruńskiej, a 42,8 ha w gminach Brodnica i Brzozie znajduje się na terenie Brodnickiego Parku Krajobrazowego. Rezerwat położony jest nie tylko w obszarach Natura 2000 Dolina Drwęcy i Bagienna Dolina Drwęcy, lecz także w granicach obszarów Dolina Dolnej Wisły (PLB040003) i Nieszawska Dolina Wisły (PLH040012).
Dolina wchodzi ponadto do sieci Natura 2000, i to dwukrotnie: jako specjalny obszar ochrony siedlisk Dolina Drwęcy o kodzie PLH280001 oraz – między Jajkowem a Brodnicą – jako obszar specjalnej ochrony ptaków Bagienna Dolina Drwęcy, oznaczony kodem PLB040002.
Obszar siedliskowy Natura 2000 Dolina Drwęcy, zatwierdzony w 2008 roku, zajmuje 12 561,5 ha. Oprócz całego biegu rzeki obejmuje odcinki cieków jej dorzecza o następującej długości: Poburzanka – 3,5 km, Wólka – 6,6 km, Iławka – 7,6 km, Gizela – 9,5 km, Wel – 14,6 km, Dylewka – 14,9 km i Grabiczek – 19,5 km. Na jego terenie leżą trzy rezerwaty przyrody: „Rzeka Drwęca”, „Jar Grądowy Cielęta” i „Jezioro Czarne”. Tereny obszaru wchodzą w skład dwóch parków krajobrazowych, Welskiego i Brodnickiego, oraz obszarów chronionego krajobrazu: Wzgórz Dylewskich, Kanału Elbląskiego, Jeziora Mielno, Doliny Drwęcy, Doliny Dolnej Drwęcy, Doliny Górnej Drwęcy, Doliny Rzeki Wel i Lasów Taborskich. Niewielki fragment przy ujściu do Wisły należy ponadto do obszaru specjalnej ochrony ptaków Dolina Dolnej Wisły.
Wśród chronionych siedlisk przyrodniczych tego obszaru największą powierzchnię zajmują starorzecza i naturalne zbiorniki eutroficzne (1176,59 ha) oraz ekstensywnie użytkowane świeże łąki niżowe i górskie (526,09 ha). Na grąd subatlantycki przypada 304,84 ha, na łęgi olszowe, jesionowe, wierzbowe i topolowe 256,63 ha, na grądy środkowoeuropejskie i subkontynentalne 208,81 ha, a na żyzne buczyny 112,43 ha. Mniejsze powierzchnie zajmują między innymi kwaśne buczyny, bory i lasy bagienne, torfowiska przejściowe, trzęsawiska i torfowiska wysokie, a także jeziora lobeliowe oraz nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników.
Obszar specjalnej ochrony ptaków Bagienna Dolina Drwęcy zatwierdzono w 2004 roku. Ma powierzchnię 3366,06 ha i w całości leży w powiecie brodnickim w województwie kujawsko-pomorskim, przede wszystkim w mezoregionie Doliny Drwęcy, a częściowo także na Garbie Lubawskim i Pojezierzu Dobrzyńskim. Przeważająca część obszaru pokrywa się z ostoją ptaków IBA o tej samej nazwie (kod PL055), a samą Bagienną Dolinę Drwęcy uznano za ostoję ptactwa o randze europejskiej. W granicach obszaru znajdują się również jeziora Sopień i Ostrów oraz dolne odcinki Brynicy i Samionki.
Stwierdzono tu 43 gatunki ptaków z załącznika nr 1 dyrektywy ptasiej, głównie wodnych i wodno-błotnych; liczebność zatrzymujących się w dolinie ptaków wodno-błotnych sięga 20 tysięcy. W czasie przelotów i lęgów licznie występują między innymi gęś białoczelna (do 7 tysięcy osobników), gęś zbożowa (do 3,3 tysiąca osobników) i gęgawa (do 60 par lęgowych). Do gatunków mniej licznych należą między innymi podróżniczek (do 25 par lęgowych), żuraw (do 20 par), derkacz (do 9 par) i orlik krzykliwy (do 2 par), a także bielik (do 5 ptaków). W obszarze żyje również 10 gatunków zwierząt z załącznika nr 2 dyrektywy siedliskowej, wśród nich wydra, bóbr, nocek duży i mopek zachodni.
Największym zagrożeniem dla lęgów jest zarastanie łąk i mokradeł w dolinie; zagrożenie stanowią również zalesianie, obniżanie się poziomu wód gruntowych, działania przeciwpowodziowe i rozrastanie się zabudowy. Niemal cały obszar leży w granicach Brodnickiego Parku Krajobrazowego i Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Drwęcy. W Bobrowiskach, w centralnej części Nadleśnictwa Brodnica, znajduje się piesza ścieżka dydaktyczna o charakterze przyrodniczo-leśnym, dostępna przez cały rok: pętla ma około 800 m długości, a na trasie stoją wiata, tablice tematyczne i wieża widokowa.
W okolicach Lubicza powstało w latach sześćdziesiątych XX wieku ujęcie wody Toruń-Jedwabno, pobierające wodę dla około 250 tysięcy osób.
W 2006 roku obiekt zmodernizowano ze środków unijnych. Chlorowanie ustąpiło wówczas ozonowaniu, dzięki czemu woda straciła nieprzyjemny smak.
W Lubiczu, w dolnym biegu rzeki, od 1978 roku wykorzystywane jest powierzchniowe ujęcie wody zaopatrujące Toruń; z tego powodu wskazuje się, że dorzecze Drwęcy powinno podlegać szczególnej ochronie.
Drwęca uchodzi za jeden z ładniejszych szlaków kajakowych w kraju. Spływać można od Rychnowskiej Woli, położonej osiem kilometrów poniżej źródła, aż po samo ujście do Wisły – daje to 199 kilometrów trasy.
Sam początek bywa uciążliwy, ponieważ koryto jest tam mocno zarośnięte. Od Idzbarka płynie się nieco łatwiej; kajaki można tam zwodować przy ujściu Grabiczka.
Trudność techniczna pozostaje niewielka, a zaplecze noclegowe i zaopatrzeniowe wzdłuż trasy jest stosunkowo dobrze rozwinięte.
Drwęca uchodzi do Wisły.
Opracowano na podstawie artykułu Drwęca w polskiej Wikipedii oraz odpowiadających mu artykułów w Wikipedii niemieckiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej, angielskiej, litewskiej; wykorzystano także artykuły: Rezerwat przyrody Rzeka Drwęca, Bagienna Dolina Drwęcy, Dolina Drwęcy (Natura 2000), Jezioro Drwęckie, Drwęck, Dylewska Góra, Złotoria (województwo kujawsko-pomorskie), Samborowo, Rychnowska Wola, Idzbark, Wel (dopływ Drwęcy), Iławka (dopływ Drwęcy), Grabiczek, Kanał Elbląski, Tomaryny (licencja CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam, gdzie różnią się od cytowanego artykułu, wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Drwęca