| Długość | 151,4 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 1603 km² |
| Uchodzi do | Wisła |
Początek daje rzece niewielkie Jezioro Piotrowskie, położone na Pojezierzu Kaszubskim przy wsi Piotrowo, na południowy wschód od Wieżycy. Opis rosyjskojęzyczny podaje dla tego miejsca rzędną 225 m n.p.m. i lokuje je w północno-wschodniej części pojezierza.
Ujęcie niemieckie przedstawia genezę rzeki inaczej. Mówi o jeziorze leżącym na wschód od Kościerzyny oraz o dwóch ramionach źródłowych, z których jedno wypływa w rewirze leśnym Okonin (Okoniner Forstrevier), a drugie w rewirze Stangenwald.
Przeważający kierunek biegu to południowy wschód, a koryto bywa miejscami wyraźnie meandrowate. Opis rosyjski rozbija trasę na etapy: w górnym odcinku woda płynie głównie ku południowi, następnie skręca na zachód, a niżej utrwala się kierunek południowo-wschodni. Rzeka pełni przy tym funkcję szlaku kajakowego.
Najdokładniejszy przebieg zapisano w wersji niemieckiej. Wierzyca zmierza na południowy wschód ku Starej Kiszewie, wkrótce mija krzyżacką warownię w Kiszewie, na północny wschód od wsi Chwôrzno (Schwarzin) obiera kierunek wschodni i tak dociera do Pogódek. Niedługo potem przyjmuje nadpływającą z północy Wietcisę, skręca na północny wschód i płynie do wsi Górne Maliki (Obermahlkau), skąd ponownie kieruje się na południowy wschód — przez Starogard Gdański aż po ujście.
Rzeka wpada do Wisły w okolicach Gniewu, będąc jej lewym dopływem w dolnym biegu. Miejsce połączenia leży na wysokości 9 m n.p.m., a jego położenie geograficzne określono współrzędnymi w przybliżeniu 53,832° szerokości północnej i 18,836° długości wschodniej. Niemiecka nazwa miasta u ujścia brzmi Mewe.
Długość podawana jest zwykle jako 151,4 km, w zaokrągleniu 151 km. Opisy niemieckie odbiegają od tej wartości bardzo wyraźnie, mówiąc o 112 kilometrach. Powierzchnia dorzecza wynosi 1603 km², co bywa zaokrąglane do 1600 km² albo ujmowane jako 1,6 tys. km². Przepływ średni w dolnym biegu, mierzony w rejonie Brodów Pomorskich, oszacowano na 8,94 m³/s.
Rzeka przecina cztery powiaty województwa pomorskiego: kartuski, kościerski, starogardzki i tczewski. Jej dolina należy do Kaszub.
Nazwa występuje w kilku wariantach. Obok formy Wierzyca notowano Wierzyszę i Werysę, po łacinie Verissa, po kaszubsku Wierzësa, a po niemiecku Ferse — dawniej Verse. W rosyjskim i ukraińskim funkcjonują zapisy Вежица oraz Вєжиця. Bywa też mylona z nazwą kilku szczytów zwanych Wieżyca.
Część językoznawców wyprowadza to miano od wyrazu ver, czyli wilgoć, oraz od końcówki issa, właściwej mowie Wenedów, którzy dotarli w te strony w II wieku p.n.e. Sama forma Verissa trafiła jednak do dokumentów dopiero w XII stuleciu. Pierwotnie, również w XII wieku, rzeka nosiła nazwę Wonia.
Do ważniejszych dopływów zalicza się Małą Wierzycę, która w górnym biegu nosi nazwę Kacinka, a dalej Wietcisę, Piesienicę, Węgiermucę i Jankę. Największa z nich jest Wietcisa, dołączająca z lewej strony; z prawej zasilają rzekę Piesienica oraz Węgiermuca.
Miejsce, w którym Wietcisa wpada do Wierzycy, bywa wskazywane niejednolicie: raz jako punkt na południe od Skarszew, raz jako okolice Czystej Wody w środkowym biegu, przy czym szczegółowy opis trasy umieszcza to połączenie tuż za Pogódkami.
Rzeka przepływa też przez trzy jeziora: Grabowskie, Wierzysko i Zagnanie.
Wykaz miejscowości leżących nad rzeką otwierają Barchnowy, Będomin, Wielki Klincz, Podleś i Sarnowy. Dalej wymienia się Nową Kiszewę, Starą Kiszewę i Zamek Kiszewski, następnie Pogódki oraz Czarnocin. Kolejne pozycje to Starogard Gdański, Owidz, Kolincz, Klonówka, Rajkowy, Pelplin i Stocki Młyn, a listę zamykają Gniew z Rekownicą.
Za największe ośrodki nad Wierzycą uchodzą Starogard Gdański, Pelplin i Gniew. Starogard bywa przy tym wskazywany jako jedyne miasto średniej wielkości na całej trasie rzeki.
Wierzyca należy do rzek gęsto obudowanych zakładami hydroenergetycznymi — wymienia się ich dwanaście. Najsłabsze pracują w Nowej Kiszewie, gdzie moc wynosi 18 kW, oraz w Starym Bukowcu z 24 kW. Pelplin daje 80 kW, Zamek Kiszewski 110 kW, Czarnocińskie Piece 156 kW, Brodzkie Młyny 160 kW, Klonówka 180 kW, a Owidz 190 kW.
Mocniejsze obiekty to Starogard Gdański z 250 kW, Nowa Wieś Rzeczna z 350 kW i Stocki Młyn z 360 kW. Najwyższą moc — 410 kW — osiąga elektrownia w Kolinczu.
Zakład w Czarnocińskich Piecach ruszył w 1906 roku. Napędzały go dwie turbiny Francisa ustawione pionowo, o mocach 162 kW i 82 kW. Pod koniec lat pięćdziesiątych obie zdemontowano: mniejszą z komór turbinowych zamknięto, a w większej stanęła turbina Kaplana.
Stocki Młyn pochodzi z początku XX wieku i również otrzymał dwie turbiny Francisa. W latach trzydziestych jego moc podniesiono, dostawiając segment parowy. Turbiny tego samego typu pracują ponadto w Owidzu i w Kolinczu.
Z kolinczańską siłownią wiąże się osobliwość techniczna: świeci tam kilkudziesięcioletnia żarówka Philipsa, której żarnik zwinięto w dwie spirale.
Wierzyca uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Wierzyca w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam gdzie różnią się od cytowanego artykułu — wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Wierzyca