| Długość | 134 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 1866 km² |
| Średni przepływ | 10 m³/s |
| Uchodzi do | Warta |
Ner płynie przez środkową Polskę i po drodze przekracza granicę dwóch województw — zaczyna bieg w łódzkim, kończy w wielkopolskim. Pod względem fizycznogeograficznym jego trasa rozkłada się między Wysoczyznę Łaską a Kotlinę Kolską. Odbiornikiem wód jest środkowy odcinek Warty, wskazywanej jako trzecia pod względem wielkości rzeka kraju; Ner uchodzi do niej z prawej strony.
Co do miejsca, w którym rzeka bierze początek, wskazania się rozchodzą. Jedno sytuuje początek biegu na wysokości około 205 m n.p.m., tuż obok Wiśniowej Góry, przy południowo-wschodnim obrzeżu Łodzi. Drugie cofa się jeszcze głębiej w granice miasta i za pierwotne źródła uznaje teren dawnej wsi Nery pod Mileszkami, przy ulicy Pomorskiej.
Przez pierwszą połowę drogi rzeka trzyma się kierunku północno-zachodniego. Później skręca ku północy, następnie na zachód, a poniżej Dąbia, już niedaleko ujścia, wraca do kierunku, od którego zaczynała. Połączenie z Wartą następuje na wysokości 92 m n.p.m., naprzeciw Dobrowa; miejsce ujścia bywa też lokalizowane przy wsi Majdany.
Licząc miejscowości od źródeł ku ujściu, największe ośrodki nad rzeką to kolejno Rzgów i Łódź, następnie Konstantynów Łódzki, Poddębice oraz Dąbie.
Spośród wszystkich cieków przepływających przez Łódź Ner jest największy. W obrębie miasta nie tworzy jednak jednej ciągłej wstęgi — rozpada się na dwa oddzielone od siebie fragmenty.
Pierwszy, o długości mniej więcej 11 km, przypada na południowo-wschodnią część Łodzi. Prowadzi od pierwotnych źródeł w dawnych Nerach ku ulicy Rokicińskiej, gdzie po dawnych korytach pozostały widoczne do dziś rowy. Otwarte koryto rzeczne pojawia się dopiero w Hucie Szklanej, przy ulicy Kolumny; stamtąd woda przecina ulicę Gościniec i opuszcza miasto w sąsiedztwie Giemzowa, wchodząc na tereny gmin Brójce i Rzgów.
Drugi fragment mierzy 11,5 km i leży w południowo-zachodniej części miasta. Rzeka wraca w granice Łodzi w parku im. 1 Maja, przecina ulicę Zastawną, po czym biegnie samym południowym skrajem zabudowy — mija Rudę Pabianicką i Chocianowice, dalej Charzew, Łaskowice oraz Lublinek. Miasto żegna w rejonie ulicy Biwakowej, kierując się ku Konstantynowowi, a stamtąd na Poddębice i Dąbie.
Długość rzeki podawana jest w trzech różnych wartościach. Najczęściej powtarza się 134 km — taka liczba trafia do opisów polskich i angielskich. Zestawienie ukraińskie mówi o 138 km, rosyjskie o 126 km. Rozpiętość skrajnych wskazań jest zatem znaczna i nie da się jej sprowadzić do zaokrąglenia.
Podobnie rzecz ma się z powierzchnią dorzecza. Jedne dane wskazują 1866 km², inne zaokrąglają wielkość do około 1,9 tys. km².
Zgodność panuje natomiast co do przepływu. Średnia wartość wyliczona dla dolnego biegu w rejonie Dąbia, z serii pomiarowej obejmującej lata 1951–1990, wynosi około 10 m³/s; tę samą liczbę przypisuje się ujściu.
Jeszcze w granicach Łodzi rzeka przyjmuje trzy boczne cieki: z prawej strony Jasień, z lewej Gadkę oraz Dobrzynkę. Zaraz za miastem, w rejonie Konstantynowa, dochodzą do niej Łódka i Jasieniec.
Na dalszym odcinku dołączają Bełdówka i Gnida — obie opisywane jako prawostronne — a także dwie rzeki noszące identyczną nazwę Pisia, zaliczane do lewych. Idąc od ujścia w górę rzeki, dopływy układają się w kolejności: Gnida, Bełdówka, pierwsza Pisia, druga Pisia, Dobrzynka.
Ujście jednej z Pisi wskazywane jest zgodnie przy Małyniu. Co do drugiej panuje niejasność: raz umiejscawia się je poniżej Bałdrzychowa, raz w pobliżu Businy.
Dolny odcinek prowadzi pradoliną, której dno przez długi czas pozostawało zabagnione. Dziś jest uregulowane, a odzyskany teren służy jako łąki.
Poziom wody nie jest tu wyrównany. Skrajne stany w dolnym biegu dzieli różnica sięgająca 3,5 m.
Na styku Łodzi i gminy Pabianice do koryta trafia praktycznie cały ładunek ścieków wytwarzanych przez miasto. Przez lata odbierano im wyłącznie grubszą zawiesinę — zatrzymywał ją system krat i na tym oczyszczanie się kończyło.
Zmiana przyszła w 2000 roku, gdy Grupowa Oczyszczalnia Ścieków w Łodzi uzyskała zdolność biologicznego oczyszczania całości ścieków. Skutkiem był gwałtowny skok jakości wód. Zapowiadano dalszą poprawę po uruchomieniu pozostałych urządzeń technologicznych: rzeka miała odtąd prowadzić wodę odpowiadającą przynajmniej III klasie czystości, a więc taką, w której możliwe jest życie biologiczne.
Z rzeką i jej otoczeniem wiążą się trzy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Dwa mają jej nazwę wpisaną wprost we własną: „Źródła Neru" oraz „Międzyrzecze Neru i Dobrzynki", odnoszące się do terenu między rzeką a jednym z jej lewych dopływów. Trzeci nosi miano „Ruda Willowa".
Najstarsza wzmianka o gospodarczym wykorzystaniu rzeki pochodzi z 1470 roku i dotyczy Łaskowic, gdzie na prawym brzegu stał młyn. Na przełomie XV i XVI wieku dołączył do niego tartak, którego piłę wprawiał w ruch nurt.
Przed 1793 rokiem w samej Łodzi i jej sąsiedztwie pracowały nad rzeką cztery młyny. Chocianowicki miał folusz. Rudzki — folusz oraz kuźnicę. Charzewski łączył folusz z tartakiem. Czwartym był wspomniany zakład w Łaskowicach, z przynależnym tartakiem.
W 1843 roku Ludwik Geyer nabył położoną nad rzeką Rudę Pabianicką wraz z folwarkiem o tej samej nazwie. Na kupionych terenach uruchomił cukrownię oraz gorzelnię. W 1865 roku posiadłość przeszła w ręce rodziny Loewenbergów, a ci część gruntów rozparcelowali.
Kolejne zakłady pojawiały się w sąsiedztwie później. Artur Meister prowadził farbiarnię połączoną z wykańczalnią tkanin jedwabnych, działała też fabryka Adolfa Horaka.
Jedną z rozparcelowanych części folwarku w Rudzie kupił Aleksander Stefański. Na nabytym gruncie znajdował się między innymi staw na Nerze wraz z przylegającymi do niego łąkami.
Nowy właściciel uporządkował brzegi zbiornika, a następnie otworzył przy nim wypożyczalnię łódek i restaurację. Tak okolica zyskała charakter rekreacyjny, który zachowała do dziś — Stawy Stefańskiego funkcjonują jako łódzki park im. 1 Maja.
W latach sześćdziesiątych XX wieku przygotowano projekt spiętrzenia rzeki na południe od lotniska Lublinek. Planowany akwen miał zająć 225 ha.
Do pomysłu wrócono w 2005 roku, tym razem z myślą o ośrodku wyczynowego sportu wioślarskiego. Powierzchnię przewidzianą dla zbiornika określono wówczas na około 84 ha.
Część badaczy wywodzi nazwę rzeki od prabałtosłowiańskiego rdzenia *nur / *nyr, którego znaczenie odsyła do tego, co mokre i wilgotne.
Z tym samym tropem łączona bywa nazwa Neurów — ludu wzmiankowanego przez Herodota. Związek pozostaje hipotezą, powtarzaną jednak konsekwentnie przy opisach rzeki.
Ner uchodzi do rzeki Warta.
Opracowano na podstawie artykułu Ner w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam gdzie różnią się od cytowanego artykułu — wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Ner