| Długość | 91,7 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 1167,4 km² |
| Uchodzi do | Odra |
Początek rzeki wypada na Przedgórzu Sudeckim, ponad wsią Lipniki. Wersje polska i ukraińska podają tu wysokość rzędu 315 m n.p.m., rosyjska mówi o 313 m; opis ukraiński uściśla przy tym, że sam wypływ znajduje się przy północno-wschodnim skraju zabudowań.
Przynależność administracyjna źródeł nie jest w materiale jednoznaczna. Teksty polski i ukraiński umieszczają Lipniki w gminie Kamiennik, tymczasem edycja niemiecka wskazuje gminę Ziębice w powiecie ząbkowickim i sytuuje całą okolicę na północ od Gór Sowich. W dawnym, niemieckim nazewnictwie wieś nosiła miano Lindenau.
Fragment przyźródłowy jest właściwie jedynym, któremu przypisuje się w miarę naturalne otoczenie. Poniżej rzeka wchodzi między zabudowę i zakłady przemysłowe i takiego sąsiedztwa już nie opuszcza aż po ujście.
Rosyjska wersja rozpisuje trasę na trzy odcinki różniące się kierunkiem. W górnym biegu rzeka kieruje się przede wszystkim na północ, w środkowym odchyla się ku północnemu wschodowi, a w dolnym skręca na północny zachód, by ostatecznie dotrzeć do Odry.
Ta sama edycja wylicza jednostki administracyjne, przez które biegnie koryto: powiaty nyski, ząbkowicki, strzeliński, oławski i wrocławski oraz Wrocław, mający status miasta na prawach powiatu. Rzeka rozpoczyna się zatem w województwie opolskim, a kończy w dolnośląskim.
Na trasie leży sześć większych ośrodków, wymienianych zgodnie od źródeł w stronę ujścia: Ziębice, Strzelin, Wiązów, Oława, Siechnice i wreszcie Wrocław. Miasto Oława nosi tę samą nazwę co rzeka, a w niemieckiej tradycji zapisywano je jako Ohlau.
Właśnie w rejonie tego miasta dochodzi do sytuacji, którą podkreśla edycja niemiecka: koryto Oławy podchodzi do Odry na odległość zaledwie dwustu metrów, a mimo to obie rzeki nie łączą się jeszcze przez dobrych kilkadziesiąt kilometrów i płyną osobno aż do Wrocławia.
Połączenie z Odrą następuje w granicach Wrocławia, w 250,4 kilometrze jej biegu, na wysokości około 115 m n.p.m., już na Nizinie Śląskiej. Niemiecki opis lokalizuje to miejsce mniej więcej dwa kilometry na wschód od Starego Miasta, a ukraiński umieszcza je powyżej mostu Grunwaldzkiego.
Podstawowe wymiary rzeki różnią się w zależności od tego, do której edycji się sięgnie. Teksty polski i angielski operują wartością 99,01 km, niemiecki podaje 91,7 km, a rosyjski nie rozstrzyga sporu i wymienia obie liczby obok siebie — 99 km albo 91,7 km. Tabela nad artykułem trzyma się krótszego wariantu.
Podobna, choć mniejsza rozbieżność dotyczy zlewni. Trzy edycje — polska, niemiecka i angielska — zgodnie liczą 1167,4 km², natomiast rosyjska zamyka dorzecze wartością 1159 km². Żadne ze źródeł nie tłumaczy, skąd biorą się te różnice.
Sieć rzeczna Oławy uchodzi za nieźle rozwiniętą, choć rzeka nie doczekała się dużych dopływów. Poza Krynką i Gnojną nie wymienia się żadnego znaczniejszego cieku; edycja rosyjska precyzuje, że oba te dopływy zasilają Oławę z prawej strony. Osobno wskazywana jest Brochówka, którą polski tekst wprowadza jednym tchem jako dopływ i jako dodatkowe źródło zanieczyszczeń.
Pomiary prowadzi się w trzech punktach rozmieszczonych w zlewni. Dwa wodowskazy pracują na samej Oławie — w Zborowicach oraz w Oławie — trzeci zaś ustawiono na Krynce, w Przewornie.
Charakter zlewni określa się jako rolniczy, przy czym środkowy bieg wyróżnia się intensywną produkcją upraw. Lesistość obszaru sięga około dziewiętnastu procent, więc drzewostan zajmuje mniej niż piątą część dorzecza.
Pozostałe parametry również zostały podane liczbowo. Średni spadek zlewni wynosi mniej więcej 0,62 procent, gęstość sieci rzecznej szacuje się na około 0,34 na kilometr, a klimatyczny bilans wodny zamyka się wartością rzędu 71 mm.
Reżim wodny dokumentują pomiary z dolnego biegu, spod miasta Oława. W latach 1951–1990 średni przepływ wyniósł tam 3,43 m³/s, a największa zanotowana amplituda wahań zwierciadła wody sięgnęła 3,3 metra.
Zasoby własne rzeki uzupełnia przerzut z sąsiedniego dorzecza. Wodę podnosi przepompownia wrocławskiego MPWiK zlokalizowana w Michałowie, a kanał wprowadza ją do koryta w okolicy Jaczkowic pod Oławą. Skala tego zabiegu jest znaczna: ilości wody pochodzące z obu rzek określa się jako zbliżone, co oznacza, że mniej więcej połowa strumienia poniżej zrzutu nie pochodzi z Oławy.
Edycja niemiecka datuje budowę tego połączenia na rok 1971 i opisuje je jako urządzenie pozwalające doprowadzić dodatkową wodę z Nysy Kłodzkiej.
Rzeka odgrywa kluczową rolę w zaopatrzeniu Wrocławia w wodę pitną i to właśnie z tego powodu objęto ją szczególnym nadzorem w wojewódzkiej sieci monitoringu. Edycja ukraińska dodaje, że Oława obsługuje również wodociągi miasta Oława oraz potrzeby rolnictwa.
Główny ciężar uzdatniania spoczywa na zakładzie w Mokrym Dworze, wsi oddalonej o mniej więcej piętnaście kilometrów na południowy wschód od Wrocławia i znanej dawniej jako Althofnaß. Technologia opiera się tam na infiltracji: wodę rzeczną rozprowadza się w pobliżu zakładu po obszarze 10,26 km², wprowadzając ją w warstwy piaszczyste, skąd odbiera ją później system studni.
Druga część strumienia trafia do zakładu Na Grobli, położonego niedaleko miejsca, w którym Oława wpada do Odry. Proporcje między obiema stacjami są niemal wyrównane — Mokry Dwór dostarcza około 51 procent wody zużywanej przez miasto, czyli mniej więcej 27 milionów m³ rocznie, a Na Grobli około 48 procent, to jest blisko 25 milionów m³.
Na resztę, jeden procent całości, składają się studnie artezyjskie w Leśnicy. Ta woda nie wchodzi jednak do wspólnego systemu i zasila wyłącznie samą dzielnicę.
Podczas powodzi na Odrze w 1997 roku Oława dołożyła się do zniszczeń w gminach leżących nad jej brzegami. Woda zalała znaczną część terenów rozdzielających oba koryta na zachód od miasta Oława, czyli właśnie ten pas, w którym rzeki płyną najbliżej siebie.
Największy niepokój budziło wówczas nie samo podtopienie, lecz to, co mogło się z niego rozlać. Niemiecka relacja wskazuje na składowiska odpadów Huty Siechnice: formalnie były one zabezpieczone przed wielką wodą, ale zalanie groziło im w każdej chwili, co czyniło je głównym zagrożeniem dla środowiska w tym rejonie.
Pierwszy zapis nazwy pochodzi z 1150 roku i brzmi Olaua. Późniejsze piśmiennictwo niemieckie posługiwało się całym wachlarzem form — obok najczęstszej Ohle notowano Olau, Ohlau, Ola oraz Olow — a łacina utrwaliła wariant Olavia. W gwarze śląskiej rzekę zapisuje się jako Ôława.
Turystyczne wykorzystanie rzeki ogranicza się do jej dolnego biegu. Za praktyczny początek trasy uchodzi ujście Kanału Psarskiego — dopiero poniżej tego miejsca organizuje się spływy kajakowe.
Oława uchodzi do rzeki Odra.
Opracowano na podstawie artykułu Oława (rzeka) w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Oława