| Długość | 132 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 1537,1 km² |
| Uchodzi do | Wisła |
Źródliska leżą w grzbiecie Obidowej, na stokach Kułakowego Wierchu, na wysokości około 774 m n.p.m. Pierwsze wody przynoszą rzece potoki spływające spod Żeleźnicy w Beskidzie Orawsko-Podhalańskim oraz z Rabskiej Góry.
Nie wszystkie opracowania wskazują to samo miejsce i tę samą rzędną. Część umieszcza początek biegu przy Przełęczy Sieniawskiej i podaje wysokość 750 m n.p.m.; inne opisują go ogólniej — jako punkt w Beskidach pomiędzy Rabką-Zdrojem a Nowym Targiem albo na północny zachód od Klikuszowej. Różnicy dwudziestu kilku metrów między dwiema podawanymi wysokościami nie da się na podstawie tych opisów rozstrzygnąć.
Sama nazwa rzeki ma prawdopodobnie rodowód celtycki.
Z okolic źródeł woda spływa wąską doliną ku północnemu wschodowi, mijając Sieniawę, Rabę Wyżną, Chabówkę i Rabkę. Dno doliny układa się tam w dwie terasy. Pierwsza, zalewowa, wznosi się jakieś cztery metry ponad lustro rzeki i bywa zatapiana wyłącznie podczas wielkich powodzi; drugą, rędzinową, wyznacza poziom piętnastu metrów. W pobliżu miejsc, gdzie uchodzą Poniczanka i Słonka, erozja wyrzeźbiła charakterystyczne obniżenie.
Poniżej Rabki kierunek pozostaje północno-wschodni. Rzeka wkracza w kotlinę Mszany Dolnej i tam zawraca ku północnemu zachodowi, przeciska się między Szczeblem a Lubogoszczem, a od Lubnia płynie już prosto na północ, wprost ku Myślenicom. Za Myślenicami bieg ponownie odchyla się na północny wschód i tak, przez Dobczyce i Bochnię, dociera do Wisły. W najogólniejszym zarysie górna połowa rzeki zmierza na północ, dolna na północny wschód.
Bieg dzieli się na trzy zasadnicze części. Górna, beskidzka, liczy sześćdziesiąt kilometrów i ma średni spadek 8,5‰. Środkowa przypada na Pogórze, mierzy trzydzieści cztery kilometry i opada już tylko o 2,3‰. Dolna, w Kotlinie Sandomierskiej, jest najdłuższa — czterdzieści trzy kilometry — przy spadku ledwie 0,6‰.
Od źródeł po Myślenice mamy do czynienia z rzeką typowo górską: dno jest kamieniste, a sieć dopływów gęsta, przy czym one same spadają stromo i płyną wąskimi dolinami. Osiemdziesiąt sześć procent obszaru rzeki mieści się w strefie karpackiej. Na swojej drodze Raba przecina Beskidy Zachodnie, Pogórze Zachodniobeskidzkie i zachodni skrawek Kotliny Sandomierskiej.
Powyżej Dobczyc rzeka wpływa do sztucznego zbiornika o powierzchni 10,7 km², spiętrzonego zaporą w Dobczycach.
Za zaporą Raba nie porzuca górskiego charakteru — wciąż płynie wartko i meandruje po żwirowym podłożu, choć według części opisów zachowuje te cechy jedynie na kilku kilometrach. Bliżej ujścia toczy się już uregulowanym, głębokim korytem, ale nawet tam trudno wskazać fragment naprawdę nizinny.
Ostatnie dziewiętnaście kilometrów rzeka pokonuje bez żadnego dopływu. Dorzecze zwęża się na tym odcinku wyjątkowo — średnio do trzech kilometrów szerokości.
Wśród głównych dopływów wymienia się Poniczankę, Słonkę, Krzyworzekę i Mszankę. Dalej na tej liście stoją Kasinianka, Kaczanka, Krzczonówka i Trzemeśnianka, a także Stradomka oraz Babica. Przeważają wśród nich potoki górskie.
Największym prawobrzeżnym dopływem jest Stradomka, odwadniająca gminy Jodłownik, Tymbark i Trzciana oraz północną część gminy Limanowa. Z powiatu limanowskiego zasilają Rabę przede wszystkim Mszanka i potok Kasinianka. Warto odnotować rozbieżność w opisach: część zestawień umieszcza zarówno Mszankę, jak i Stradomkę wśród dopływów lewych, podczas gdy opis polski przypisuje Stradomce brzeg prawy.
Rzeka pełni też funkcję granicy fizycznogeograficznej. Aż do ujścia Krzczonówki rozdziela Beskid Makowski od Beskidu Wyspowego, a niżej — Pogórze Wielickie od Wiśnickiego.
Powierzchnia zlewni mierzona przy ujściu wynosi 1537,1 km². Długość podaje się jako 131,9 km, zaokrąglaną również do 132 km. W zlewni dominują użytki rolne, a lasy zajmują około czterdziestu trzech procent powierzchni.
Średni przepływ szacowany jest na siedemnaście metrów sześciennych na sekundę. Wartość ta opiera się na pomiarach z dolnego biegu, spod Proszówek, obejmujących lata 1951–1990.
Bieg kończy się w Wiśle nieopodal Uścia Solnego, gdzie Raba uchodzi z prawej strony do jej górnego odcinka — na 134,7 km biegu Wisły, na wysokości stu siedemdziesięciu siedmiu metrów nad poziomem morza. Ta sama liczba 134,7 bywa mylnie przenoszona na samą Rabę i podawana jako jej długość, co kłóci się z pozostałymi pomiarami.
Dolina Raby przez stulecia była ważnym szlakiem komunikacyjnym. Nad rzeką zakładano wsie, rozwijały się przy niej miasta i mniejsze miasteczka.
Nad Rabą leżą Bochnia, Myślenice, Dobczyce, Gdów i Pcim, a w górnej części biegu Mszana Dolna, Rabka-Zdrój, Chabówka oraz Raba Wyżna. Do większych miejscowości nad rzeką zalicza się także Rabę Niżną.
Raba należy do nielicznych większych rzek polskich Karpat, których nigdy nie wykorzystano ani do spławu tratew, ani do żeglugi. Powodów było kilka i wyliczył je już Wincenty Pol w wydanym w 1877 roku „Rzucie oka na północne stoki Karpat”.
Zdaniem Pola spośród wszystkiego, co przyjmuje Wisła, wody tej właśnie rzeki są najbardziej rwące. Autor zwracał uwagę, że aż po Myślenice koryto zastawiają górskie jazy. W górnym biegu przeszkadzały powalone drzewa i kamienie, częste mielizny oraz zaspy kamieńca, a niżej — kręty przebieg, liczne kolana i uciążliwe zawroty. Wszystko to spław wykluczało.
Ten sam autor dodawał, że górna część doliny jest uboga w drzewo, nie ma więc czego nią spławiać, natomiast w okolicach Bochni rzeka mogłaby już być żeglowna — tyle że ani spławu, ani żeglugi na niej nie uprawiano.
Dolny bieg przyjmuje przede wszystkim ścieki bytowo-gospodarcze i komunalne z miejscowości leżących w zlewni, do tego zanieczyszczenia niesione przez spływy powierzchniowe oraz odpady przemysłowe pochodzące głównie z zakładów w Bochni.
Na tym samym odcinku wodę z rzeki się pobiera: na potrzeby komunalne Bochni, a także na cele socjalne i przemysłowe ZPH Stalprodukt w tym mieście.
W wodach Raby żyje rak rzeczny.
Do lat siedemdziesiątych XX wieku starorzecza na odcinku między Pcimiem a Lubniem zamieszkiwały żółwie błotne; część opisów precyzuje, że gady te się tam rozmnażały.
Raba uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Raba (dopływ Wisły) w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Raba