| Długość | 388 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 17 330 km² |
| Uchodzi do | Warta |
Noteć, po niemiecku Netze, jest najobfitszym z dopływów Warty i jedną z czołowych rzek kraju: pod względem długości zajmuje siódme miejsce, a pod względem powierzchni dorzecza szóste. Jej bieg rozciąga się przez trzy województwa — kujawsko-pomorskie, wielkopolskie i lubuskie.
Rzekę dzieli się na dwie części. Noteć Górna liczy 204 km i sięga od źródeł do Nakła; Noteć Dolna to pozostałe 187 km, od Nakła aż po miejsce, w którym rzeka wpada do Warty. Podział ten powraca później w opisach żeglugi i w klasyfikacji drogi wodnej.
Początek rzeki wypada na Pojezierzu Kujawskim, w gminie Chodecz, na terenie rozciągającym się pomiędzy wsiami Szczecin i Bogołomia, na zachód od Jeziora Kromszewskiego. Stamtąd wody płyną ku południowemu zachodowi, do jeziora Przedecz.
Walenty Winid w opisie z 1928 roku przedstawiał Noteć jako rzekę powstającą z dwóch nurtów — wschodniego i zachodniego. Ten drugi nosi dziś nazwę Małej Noteci.
Na dalszej trasie rzeka przecina jeziora Brdowskie, Modzerowskie i Długie, kieruje się najpierw na zachód, potem na północ, i przechodzi wzdłuż Gopła.
Za niewielkimi jeziorami pałuckimi Noteć wkracza do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd towarzyszą jej rozległe łąki i bagna.
W Nakle następuje połączenie z Kanałem Bydgoskim. Odcinek stąd do ujścia, długi na 187 km, stanowi fragment drogi wodnej Wisła–Odra, a na 137 kilometrach — od Nakła do Krzyża — rzeka jest skanalizowana i wyposażona w czternaście stopni wodnych złożonych ze śluz oraz jazów. Kres biegu wypada w Santoku pod Gorzowem Wielkopolskim, gdzie Noteć oddaje wody Warcie.
Powolne tempo, któremu rzeka zawdzięcza przydomek leniwej, zmienia się dopiero poniżej ujścia Gwdy — największego dopływu, w miejscu połączenia większego od samej Noteci. W Pile Gwda prowadzi średnio 27 m³/s, natomiast w Ujściu, już po zejściu się obu rzek, przepływ wynosi 44 m³/s. Ostatnim liczącym się dopływem na dalszej trasie jest Drawa.
Żeglowna na prawie całej długości, Noteć od 1774 roku — gdy powstał Kanał Bydgoski — wchodzi w skład szlaku spinającego Wisłę z Odrą. Uruchomienie tej drogi wodnej podniosło rangę rzeki do najważniejszej trasy transportowej północnej Wielkopolski.
Prace regulacyjne na dolnym odcinku prowadzono przez ponad pół wieku, od 1863 do 1915 roku. Powstało wtedy czternaście stopni wodnych pomiędzy Nakłem a ujściem Drawy, a sto pięć przekopów zlikwidowało ciasne zakola o promieniu mniejszym niż 180 m. Skrócenie biegu wyniosło w sumie 30 km.
Górny odcinek, od jeziora Gopło do połączenia z Kanałem Bydgoskim, regulowano w latach 1878–1882. Efektem był Kanał Górnonotecki z sześcioma stopniami wodnymi oraz dwie śluzy wybudowane na samej rzece. Koryto pogłębiono i wyprostowano, a wykonane w tym celu przekopy objęły łącznie 30 km.
Po przebudowie szlaku, przeprowadzonej w latach 1905–1915, po rzece kursowały barki o nośności przekraczającej 500 ton. Zmierzch żeglugi towarowej przyszedł w latach osiemdziesiątych XX wieku.
Od lat dziewięćdziesiątych zaprzestano prac bagrowniczych. Dno się zamuliło, ruch jednostek z ładunkami wstrzymano, a wraz z nim zniknęły firmy żeglugowe, stocznie, porty, przystanie i cała infrastruktura transportowa.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 2002 roku w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych przypisało poszczególnym odcinkom różne klasy. Noteć Górna, na trasie od Gopła do styku z Kanałem Bydgoskim, otrzymała klasę Ia. Noteć Dolna od Kanału Bydgoskiego do ujścia Drawy została zaliczona do klasy Ib, a jej dalszy ciąg, od Drawy do Warty — do klasy II.
Noteć Dolna, mierzona na 187,2 km od Nakła do ujścia, wchodzi w skład międzynarodowej drogi wodnej E70, ustanowionej w 1996 roku porozumieniem AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance).
Od początku XXI wieku ożywienia ruchu na rzece upatruje się w turystyce wodnej. Z myślą o poprawie stanu środowiska i infrastruktury powołano w 2000 roku stowarzyszenie Związek Miast i Gmin Nadnoteckich, znane pod skrótem ZMiGN.
Szlak kajakowy oceniono w trzech skalach. Trudność określono jako ZWA (ZWB), czyli bardzo łatwą, z miejscami łatwymi. Uciążliwość do Kaliny sklasyfikowano jako U3, a więc dość uciążliwą, na dalszym zaś odcinku jako U1 — nieuciążliwą. Atrakcyjność otrzymała ocenę **(*): rzeka jest malownicza, miejscami dość malownicza, na co wpływa jej znaczne uregulowanie.
Na przepłynięcie całej Noteci trzeba przeznaczyć mniej więcej siedem do ośmiu dni. Sam odcinek do Kaliny zajmuje trzy dni, i to wyłącznie przy wyższych stanach wody.
Dorzecze Noteci należy do obszarów, na których średnioroczne sumy opadów są najniższe w Polsce. Od początku XXI wieku panuje tu susza hydrologiczna, skutkująca spadkiem zarówno przepływu, jak i poziomu wody w rzece.
Skala zjawiska ujawniła się w lipcu 2019 roku: w Santoku, u ujścia do Warty, stan wody spadł do zaledwie 6 cm. Odcinek szlaku pomiędzy śluzami Krostkowo (68,25 km) i Gromadno (53,4 km) stracił przejezdność nawet dla łodzi turystycznych i wymagał doraźnego pogłębienia.
Nazwę rzeki wyprowadza się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t- lub *(s)nē-t-. Pokrewieństwa szuka się w staroindyjskim snāti, oznaczającym „pławi się, kąpie się", w łacińskich formach nō i nā-re o znaczeniu „pływać", w greckich νοτος oraz νοτιος — „mokry" — a także w iliryjskich nazwach Natiso i Natissa.
Noteć uchodzi do rzeki Warta.
Spośród rzek opisanych w tym serwisie do Noteć uchodzą: Drawa, Gwda.
Opracowano na podstawie artykułu Noteć w polskiej Wikipedii (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Noteć