| Długość | 1047 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 194 500 km² |
| Średni przepływ | 1046 m³/s |
| Źródło | Barania Góra |
| Uchodzi do | Zatoka Gdańska |
Wisła, po łacinie Vistula, jest najdłuższą rzeką Polski, a zarazem najdłuższym ciekiem uchodzącym do Morza Bałtyckiego. Podawana w źródłach długość zmieniała się jednak na przestrzeni lat. Do 2009 roku Główny Urząd Statystyczny operował wartością 1047 km, a w 2010 roku ogłosił nową — 1022 km — wyliczoną na podstawie cyfrowej mapy podziału hydrograficznego Polski i powtarzaną w kolejnych latach. Pomiary z 2005 roku dały 1023,5 km, natomiast część współczesnych opracowań naukowych trzyma się dawniejszego wyniku, jak praca z 2021 roku podająca 1047,5 km.
Kilometraż rzeki nie zaczyna się u źródeł, lecz przy ujściu Przemszy, a więc w pobliżu miejsca, od którego Wisła pełni funkcję drogi wodnej; w takim ujęciu jej ostatni, ujściowy punkt wypada na kilometrze 941. Powierzchnia dorzecza wynosi 194 424 km², jego najwyżej położonym punktem jest tatrzański Gerlach wznoszący się na 2655 m n.p.m., a średnioroczny przepływ w odcinku ujściowym sięga 1046 m³/s.
Początek rzeki leży na południu kraju — w Beskidzie Śląskim, na zachodnim zboczu Baraniej Góry, skąd Czarna Wisełka wypływa z wysokości 1107 m n.p.m., a Biała Wisełka z 1080 m n.p.m. Geograficznie właśnie te dwa potoki uchodzą za źródłowe. W ujęciu hydrologicznym rzeka rozpoczyna się niżej — tam, gdzie potok Malinka spotyka się z Wisełką, powstałą wcześniej z połączenia Białej i Czarnej Wisełki wpadających do Jeziora Czerniańskiego.
Górna część biegu, aż po ujście Przemszy, nosi nazwę Małej Wisły i nie nadaje się do żeglugi. Cały bieg dzieli się na trzy odcinki: górny, sięgający od źródeł do Zawichostu położonego poniżej ujścia Sanu; środkowy, prowadzący z Zawichostu do ujścia Narwi, przy czym w praktyce operacyjnej granicę wyznacza się często na stopniu wodnym Włocławek; oraz dolny, biegnący stamtąd do ujścia. Na samej rzece leżą trzy zbiorniki: Jezioro Czerniańskie, Goczałkowickie i Włocławskie.
W Białej Górze koło Sztumu, około 50 km przed ujściem, Wisła rozdziela się na dwa ramiona — lewą Leniwkę i prawy Nogat — tworząc szeroką deltę zwaną Żuławami. W punkcie noszącym dziś nazwę Gdańska Głowa od Leniwki odchodzi ku wschodowi Szkarpawa, ze względów przeciwpowodziowych zamknięta śluzą, a w Przegalinie oddziela się Martwa Wisła. Rzeka kończy bieg w Zatoce Gdańskiej.
Układ ujścia wielokrotnie się zmieniał. Do XIV wieku dzieliło się ono na Wisłę Elbląską, czyli główne ramię wschodnie, oraz mniejszą, zachodnią Wisłę Gdańską, która od 1371 roku przejęła rolę głównego koryta. W czasach nowożytnych ramię główne nazywano Samicą, a drugie Lachą. Powódź z 1840 roku utworzyła dodatkowe ramię, Wisłę Śmiałą, natomiast przekop ujściowy koło Świbna powstał w latach 1891–1895.
Nazwa rzeki ma ponad dwa tysiące lat. Najstarsza łacińska wzmianka pochodzi z lat 7–5 p.n.e.; zawiera ją mapa Marka Agrypy, wystawiona w Porticus Vipsania, a także Historia naturalna Pliniusza Starszego, u którego rzeka nosi miano Viscla. Tej samej formy używali między II a IV wiekiem Gajusz Juliusz Solinus i Klaudiusz Ptolemeusz, a od V stulecia pojawia się zapis Vistla, poświadczony w Divisio orbis terrarum. W tamtym okresie dorzecze zasiedlały od południa plemiona celtyckie, a od północy wschodniogermańskie.
Ptolemeusz odnotował także nazwy i siedziby ludów nad rzeką: Wenedów, Gythonów i Galindów. U rzymskich historyków Wisła uchodziła do Morza Swebów — tak Bałtyk określał w I wieku Tacyt — a ściślej do Zatoki Wenedzkiej, czyli dzisiejszej Zatoki Gdańskiej. Germańska tradycja pisana, poemat Widsidh, czyni nadwiślańskie lasy ojczyzną Wandalów, Sasów i innych plemion germańskich, choć w rzeczywistości ludy te wywodzą się z południowej Skandynawii.
Wincenty Kadłubek nazywał rzekę Vandalus, wywodząc to miano od imienia Wandy, a je z kolei od litewskiego wyrazu vanduo, czyli wody — podobnie jak Ptolemeuszowe Ouiádou, oznaczające wodę bądź rzekę i odnoszące się do Odry. W „Rocznikach, czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”, spisywanych w latach 1455–1480, Jan Długosz określał Wisłę mianem rzeki Białej. Najdawniejszą postać nazwy próbuje się odtwarzać jako *Wīstlā i wiązać z pierwiastkiem *weys o znaczeniu „płynąć”, jednak wobec braku nawiązań w toponimii oraz braku morfemu *Wīstl- w językach historycznych przyjmuje się, że ludy indoeuropejskie przejęły ją od wcześniejszych mieszkańców tych ziem.
Na Mapie Podziału Hydrograficznego Polski rzece przypisano identyfikator hydrologiczny 2, a jej boczne ramiona ujściowe liczone są jako osobne cieki. Na potrzeby gospodarki wodnej rzekę podzielono na jednolite części wód, a układ tego podziału zmienił się w 2023 roku.
W wersji obowiązującej w latach 2011–2023 kolejne odcinki rozgraniczały ujścia dopływów: od fragmentu do Dobki bez Kopydła, przez części wyznaczone przez Bładnicę, zbiornik Goczałkowice, Białą i Przemszę, dalej Skawę, Skawinkę, Podłężankę, Rabę, Dunajec, Wisłokę, San, Sannę, Kamienną, Wieprz, Pilicę, Jeziorkę, Kanał Młociński i Narew, aż po zbiornik Włocławek, granice regionów wodnych, Wdę i ujście. Osobno ujęto biegnące równolegle kanał żeglowny Dwory oraz Kanał Łączański, a także Martwą Wisłę, Nogat, Szkarpawę, Wisłę Królewiecką i same zbiorniki Goczałkowice oraz Włocławek. Podział przyjęty od 2023 roku jest mniej rozdrobniony — część dawnych odcinków połączono, sięgając na przykład od Raby do Nidy, od Wisłoki do Sanny czy od Wieprza do Narwi — a wśród wydzielonych osobno cieków znalazł się również Przekop Wisły.
Okrzemki dominują w fitoplanktonie dolnego odcinka rzeki. Najwięcej biomasy przypada na gatunki Aulacoseira granulata oraz Actinocyclus normanii; towarzyszą im Stephanodiscus hantzschii i Stephanodiscus alpinus, Cyclostephanos dubius, Cyclotella planctonica i Cyclotella meneghiniana, a także Ulnaria ulna oraz Asterionella formosa. Spośród organizmów spoza tej grupy dość licznie pojawiają się zielenice — Desmodesmus communis, Coelastrum astroideum i Chlamydomonas sp. — oraz sinice Phormidium tergestinum i Oscillatoria limosa; okresowo znaczący bywa też udział kryptomonad. Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku stężenie chlorofilu a oraz biomasa fitoplanktonu nierównomiernie maleją, przybywa natomiast gatunków.
Dolina Wisły przechodzi przez wiele kompleksów leśnych, choćby Puszczę Sandomierską, a sama rzeka przecina rozmaite tereny chronione; kolejne leżą w jej dolinie, jak rezerwat przyrody Zbocza Płutowskie czy obszar Natura 2000 Wiśliska.
Bezpośrednio obejmują rzekę obszary specjalnej ochrony ptaków: Dolina Górnej Wisły, Stawy w Brzeszczach, Dolina Dolnej Skawy, Małopolski Przełom Wisły, Dolina Środkowej Wisły, Dolina Dolnej Wisły oraz Ujście Wisły. Wśród specjalnych obszarów ochrony siedlisk wymienia się między innymi Beskid Śląski, Zbiornik Goczałkowicki – Ujście Wisły i Bajerki, Tarnobrzeską Dolinę Wisły, Dolinę Dolnego Sanu, Przełom Wisły w Małopolsce, Kampinoską Dolinę Wisły, doliny włocławską, nieszawską, dybowską i solecką, Dolną Wisłę, Dolinę Drwęcy, Ostoję w Ujściu Wisły oraz Twierdzę Wisłoujście.
Nad rzeką utworzono ponadto liczne rezerwaty przyrody: Barania Góra, rezerwat Wisła oraz Wisła pod Zawichostem, Krowia Wyspa, Wyspy Świderskie i Łachy Brzeskie, Kępy Kazuńskie, Ławice Kiełpińskie, Wikliny Wiślane, Zakole Zakroczymskie, Kępa Antonińska i Kępa Rakowska, Wyspy Białobrzeskie oraz Wyspy Zakrzewskie, Ławice Troszyńskie, Kępa Wykowska, Rzeka Drwęca, a nad samym morzem Mewia Łacha, Ptasi Raj i Ujście Nogatu. Wzdłuż biegu rozciągają się parki krajobrazowe: Beskidu Śląskiego, Bielańsko-Tyniecki, Kazimierski, Gostynińsko-Włocławski, Nadwiślański, Góry Łosiowe i Chełmiński. Do obszarów chronionego krajobrazu należą zaś Doliny Wisły, Chodelski, Solec nad Wisłą, kilka noszących tę samą nadwiślańską nazwę w różnych regionach, Warszawski, Doliny rzeki Pilicy i Drzewiczki, Doliny Kwidzyńskiej, Niziny Ciechocińskiej, Rzeki Nogat, Białej Góry, Żuław Gdańskich, Środkowożuławski oraz Wyspy Sobieszewskiej. Rzeka wchodzi wreszcie w otulinę Kampinoskiego Parku Narodowego, a także w otulinę Parku Krajobrazowego Mierzeja Wiślana.
Zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej z 1972 roku rozdzieliło rzekę na odcinki o różnej klasie czystości. Klasę pierwszą otrzymały trzy fragmenty: od Dunajca do Puław, od Radomki do stolicy oraz od Narwi do Płocka — za punkt początkowy przyjmowano w każdym wypadku ujście dopływu. Wszystkim pozostałym przypisano klasę drugą.
Rzeczywiste pomiary z początku lat dziewięćdziesiątych pokazały, że kryteriów pierwszej klasy nie spełniał żaden odcinek. Wymagania klasy drugiej spełniały kilkukilometrowe fragmenty od źródeł po okolice Goczałkowic, przeplatane odcinkami trzecioklasowymi i pozaklasowymi. Wody pozaklasowe płynęły od Czechowic-Dziedzic do ujścia Dunajca, w rejonie ujść Brnia, Wieprza i Radomki oraz niemal na całym odcinku od Warszawy po Żuławy. Trzecią klasę miały wówczas fragmenty pozostałe: okolice ujścia Nidy, odcinek od ujścia Wisłoki do Warszawy z krótkimi wstawkami pozaklasowymi, a także kilka krótkich kawałków — przy Kępie Wykowskiej, w dolnej partii Zbiornika Włocławskiego i tuż przy ujściu.
W połowie lat dziewięćdziesiątych pod względem kryteriów bakteriologicznych i fizykochemicznych woda nie odpowiadała normom żadnej klasy praktycznie na całej długości, łącznie z odcinkiem źródłowym; trzecią klasę zachowywał jedynie fragment między ówczesnymi województwami radomskim a lubelskim. Zawartość substancji organicznych wypadała znacznie lepiej — normom nie odpowiadał tylko odcinek na Górnym Śląsku, większość długości mieściła się w klasie drugiej, a fragment źródłowy oraz odcinek między Włocławkiem a Bydgoszczą zaliczano wtedy pod tym względem do klasy pierwszej. Jeśli chodzi o substancje biogenne, a więc kryteria eutrofizacji, dominowała klasa trzecia; klasę drugą miały okolice ujścia Pilicy i odcinek od ujścia Wdy w dół, a wody pozaklasowe rozciągały się od Zbiornika Goczałkowickiego do ujścia Nidy oraz w rejonie Warszawy.
Organizacja ekologiczna World Wildlife Fund oszacowała w 2011 roku — bez powołania się na jakiekolwiek źródła — że na 56% długości biegu wody rzeki nie mieszczą się w żadnej klasie czystości. Inspekcja Ochrony Środowiska podała z kolei, że w ciągu 2012 roku Wisła wprowadziła do Bałtyku duże ilości metali ciężkich: miedzi 70,0 ton, cynku 28,0 ton, ołowiu 26,1 tony, niklu 25,2 tony, chromu 11,3 tony, kadmu 0,9 tony oraz około 200 kg rtęci.
Na rzece działa kilka punktów reperowej sieci monitoringu. W punkcie pod Krakowem w 2009 roku kryteria bardzo dobrego stanu ekologicznego spełniały zawartość chlorofilu a, temperatura, rozpuszczony tlen, ogólny węgiel organiczny i odczyn, a stan dobry przypisano fenolom lotnym, cynkowi, fosforowi i azotowi ogólnemu, siarczanom oraz BZT5; poza normy wychodziły natomiast przewodność elektrolityczna, substancje rozpuszczone, chlorki i kilka form azotu. Stan chemiczny uznano za poniżej dobrego z powodu ołowiu, kadmu i części wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, podczas gdy nikiel, naftalen, fluoranten, antracen i niektóre WWA mieściły się w normach.
Tego samego roku w Warszawie stan bardzo dobry osiągały parametry opisujące zasolenie, stężenie tlenu oraz większość substancji biogennych, norm stanu dobrego nie spełniały zaś azot Kjeldahla i utlenialność wyrażona jako BZT5 oraz ChZTCr, a o ocenie złej przesądziła wartość chlorofilu a. Stan chemiczny poniżej dobrego wynikał z przekroczeń rtęci i części WWA, przy spełnionych kryteriach dla ołowiu, kadmu i endosulfanu, dla części pozostałych WWA oraz dla sumy pestycydów aldrynowych wraz z pochodnymi. W Kiezmarku przeważająca część badanych parametrów fizyczno-chemicznych pozostawała w pierwszej albo drugiej klasie, granicę stanu dobrego przekraczało jedynie ChZT, żadnego elementu biologicznego wówczas nie badano, a substancje priorytetowe i inne podobne zanieczyszczenia spełniały normy.
Ocena z 2016 roku przyniosła kolejne rozróżnienia. Wydzielonej jako osobna część wód Wiśle od Skawy do Skawinki, badanej pod Kopanką, przyznano słaby potencjał ekologiczny, o czym przesądziła klasyfikacja makrozoobentosu; fitobentos i makrofity wypadły umiarkowanie. Norm stanu dobrego nie osiągnęły tam twardość, przewodność i odczyn ani zawartość azotu azotynowego, siarczanów i chlorków, a stan chemiczny wypadł poniżej dobrego. Odcinkowi od Jeziorki do Kanału Młocińskiego, mierzonemu w Warszawie przy Moście Łazienkowskim, przyznano potencjał zły — zadecydował stan bezkręgowców bentosowych, przy słabym fitoplanktonie; normy przekraczały zawiesina, chlorki, BZT5 i odczyn, a spośród substancji priorytetowych niektóre WWA, przy czym rtęć, inaczej niż we wcześniejszych badaniach, mieściła się wtedy w granicach. Ocenę dobrą — i dla potencjału ekologicznego, i dla stanu chemicznego — otrzymał odcinek od Wdy do ujścia, badany w Kiezmarku.
Poza tymi trzema punktami w 2016 roku objęto oceną stanu lub potencjału ekologicznego jeszcze 27 jednolitych części wód. W żadnej łącznie klasyfikowane elementy biologiczne nie osiągnęły pierwszej klasy; bardzo dobry stan wykazały jedynie pojedyncze wskaźniki — fitoplankton w Martwej Wiśle do Strzyży oraz fitobentos i zoobentos w Wiśle do Dobki bez Kopydła. Najczęściej zły stan przypadał zoobentosowi, a słaby także fitoplanktonowi i ichtiofaunie. Powtarzały się przekroczenia kryteriów zasolenia chlorkami, w Małopolsce również siarczanami, natomiast azot i fosfor zwykle mieściły się w klasie pierwszej lub drugiej. Dobry potencjał ekologiczny osiągnęły odcinki od Raby do Dunajca, od Wdy do ujścia oraz Martwa Wisła do Strzyży, a zły — od Skawinki do Podłężanki, od Pilicy do Jeziorki, od Jeziorki do Kanału Młocińskiego, od Narwi do Zbiornika Włocławek i od Białej do Przemszy; w tym ostatnim przekroczono szczególnie wiele parametrów, i biologicznych, i fizykochemicznych. Dobry stan chemiczny stwierdzono w częściach od Raby do Dunajca, od Sanu do Sanny, od Sanny do Kamiennej, od Kamiennej do Wieprza, od wypływu ze Zbiornika Włocławek aż po granicę Regionu Wodnego Środkowej Wisły, a także w Martwej Wiśle do Strzyży, Wiśle Królewieckiej i odcinku od Wdy do ujścia; w pozostałych albo go nie uzyskano, albo nie był badany, a o wyniku przesądzały zwykle przekroczenia po stronie WWA — najczęściej benzo(a)pirenu — a rzadziej rtęci, heptachloru lub polibromowanych difenyloeterów; nie każdą substancję badano zresztą w każdym punkcie.
Badania osadów prowadzone w latach 2016 i 2017 ujawniły przekroczenia proponowanych norm w kilku miejscach. Pod Oświęcimiem chodziło o kadm, ołów, cynk, naftalen, acenaften i DDT; pod Sandomierzem o chrom, cynk, mangan oraz pochodne DDT; w Tyńcu o kobalt, acenaften i pochodne DDT. Mangan przekraczał normy na stanowiskach w rejonie Annopola i Gołąba, cynk w Jankowicach, cynk wraz z pochodnymi DDT w Kopance, a same pochodne DDT w Opatowcu. Podwyższone stężenia pojedynczych substancji notowano również gdzie indziej — pochodne DDT pod Młocinami czy ołów poniżej włocławskiej zapory — przy czym wyniki z różnych lat bywają wzajemnie mocno rozbieżne.
W dziejach kraju Wisła pełniła ważną funkcję transportową — przede wszystkim służyła eksportowi zboża z ziem Rzeczypospolitej przez Gdańsk do Europy Zachodniej. W drogę powrotną jednostki rzeczne zabierały przyprawy, tytoń, wino, oliwę, żelazo czy bursztyny. O jej znaczeniu świadczą liczne odniesienia w tekstach kultury i utwory jej poświęcone, choćby pochodzący z epoki baroku „Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi”. Przypominają o nim także znaleziska archeologiczne — choćby wydobyte elementy fontann i kolumn z pałaców rabowanych przez wojska szwedzkie, wywożone z Warszawy drogą rzeczną w czasie potopu. Od 2022 roku flisactwo, obejmujące swoją tradycją również flisactwo wiślane, figuruje na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO we wpisie wspólnym z Austrią, Czechami, Hiszpanią, Łotwą i Niemcami.
W czasach I Rzeczypospolitej krótki fragment rzeki pod Oświęcimiem rozdzielał Polskę i należący do Imperium Habsburskiego Śląsk. Po pierwszym rozbiorze, w 1772 roku, stała się granicą polsko-habsburską aż po Zawichost, co trwało do trzeciego rozbioru w 1795 roku. Od 1809 roku ponownie rozgraniczała państwa — tym razem Księstwo Warszawskie, a następnie Królestwo Polskie, od Cesarstwa Austriackiego. Wykorzystywano ją również militarnie: przykładem jest Flotylla Wiślana, walcząca między innymi w wojnie polsko-bolszewickiej oraz w wojnie obronnej 1939 roku.
Ożywiony ruch handlowy i działania wojenne sprawiły, że na Wiśle zatonęła nieprzeliczona liczba jednostek. Większość z nich usuwano lub niszczono na bieżąco, żeby nie utrudniały ruchu pozostałym statkom. W ostatnich latach, przy rekordowo niskich stanach wody, udało się odnaleźć wiele wraków wcześniej nieznanych.
Korytem rzeki prowadzi Droga Wodna Wisły, ciągnąca się od ujścia Przemszy do Gdańska i Zalewu Wiślanego, a w jej obrębie wydzielono między innymi Drogę Wodną Górnej Wisły z Oświęcimia do Krakowa. Za pośrednictwem rzek i kanałów Wisła łączy się z Odrą — poprzez Kanał Bydgoski, Noteć i Wartę — z Niemnem, drogą wiodącą przez Kanał Żerański i Narew, dalej Biebrzą, Kanałem Augustowskim oraz Czarną Hańczą, a także z Dnieprem, przez Kanał Żerański, Bug, Kanał Królewski i Prypeć.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 2002 roku w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych przypisało poszczególnym odcinkom różne klasy żeglowne: IV od ujścia Przemszy do połączenia z Kanałem Łączańskim, III od ujścia tego kanału w Skawinie do stopnia wodnego Przewóz, Ib stamtąd do Płocka, Va od Płocka do stopnia wodnego Włocławek, znów Ib od Włocławka do ujścia Tążyny, II od Tążyny do Tczewa, III od Tczewa aż po granicę morskich wód wewnętrznych oraz Va dla Martwej Wisły od śluzy Przegalina do ujścia.
Między Połańcem a Kozienicami żeglowność pozostaje teoretyczna, znajdują się tam bowiem dwie przeszkody pozbawione śluz. Pierwszą jest próg piętrzący wodę na potrzeby chłodzenia elektrowni w Połańcu — gumowy rękaw przegradzający koryto, który przy niskich stanach, będących na Wiśle regułą, napełnia się wodą i działa jak zapora; teoretycznie powinien być opuszczany przed przepływającym statkiem, w praktyce jednak się to nie zdarza, gdyż wypłycona rzeka wyklucza ruch większych jednostek, a dla mniejszych elektrownia progu nie opuszcza. Drugą stanowi stalowy próg podpiętrzający, wzniesiony w Świerżu Górnym dla elektrowni Kozienice, drugiej z wielkich elektrowni nad rzeką. Choć nazywa się go tymczasowym, nie planuje się ani jego likwidacji, ani zastąpienia inną konstrukcją; powstał mimo braku wymaganej decyzji środowiskowej, zagraża żegludze, a obejmujący go odcinek zamknięto oficjalnym komunikatem nawigacyjnym — stan ten trwa nieprzerwanie od 2018 roku.
Kłopotliwy jest również odcinek poniżej stopnia wodnego Włocławek, który mimo przypisanej klasy Ib jej nie spełnia: wskutek erozji dennej poziom rzeki poniżej śluzy opadł na tyle, że dolny próg śluzy nie odpowiada nawet wymogom klasy Ia, a więc głębokości 1,2 m. Gdy rzędna poniżej śluzy jest niska — a tak bywa przez większą część sezonu nawigacyjnego — śluzowania zostają wstrzymane.
Rzeka bywa mimo to wykorzystywana do transportu ciężkich elementów konstrukcyjnych. W 2011 roku przewieziono nią z Gdyni do Warszawy przęsło Mostu Północnego o długości 63 metrów i masie około 600 ton, a w 2026 roku z Gdańska do Płocka trafiły dwie kolumny na potrzeby inwestycji Orlenu w płockiej rafinerii — jedna mierząca 89,5 metra przy masie około 555 ton, druga krótsza: 68,5 metra i mniej więcej 288 ton.
Porozumienie AGN, zawarte w 1996 roku, ustaliło sieć europejskiego systemu dróg wodnych, a fragmenty Wisły zaliczono do dwóch szlaków o znaczeniu międzynarodowym. Pierwszym jest E40, łącząca Bałtyk z Morzem Czarnym; w Polsce prowadzi Wisłą z Gdańska do Warszawy, następnie Narwią oraz Bugiem aż do Brześcia, skąd biegnie przez Polesie ku Dnieprowi. Drugim jest E70, szlak wschód–zachód spinający Antwerpię na belgijskim wybrzeżu Morza Północnego z litewską Kłajpedą nad Bałtykiem, wiodący przez Holandię, Niemcy, Polskę i Rosję; na terenie Polski obejmuje 114 km Wisły, częściowo pokrywając się z E40, i biegnie od ujścia Brdy w Bydgoszczy ku Malborkowi, a stamtąd Nogatem oraz Zalewem Wiślanym do rosyjskiej granicy.
Wpisanie rzeki do umowy AGN nie pociągnęło jednak za sobą działań podnoszących najniższą klasę drogi wodnej, obowiązującą na większości długości; co więcej, nawet klasa I nie jest zachowana z powodu braku wymaganych głębokości tranzytowych, a jaz w Świerżu Górnym, przegradzając koryto, w praktyce zamknął żeglugę na trasie z Sandomierza do Warszawy. W efekcie ruch na Wiśle ogranicza się do transportu urobku z dna rzeki, przewozów ponadgabarytowych i turystyki. Do porozumienia AGN Polska przystąpiła dopiero 15 lutego 2017 roku.
Od 2008 roku odbywa się „Święto Wisły” — wodna impreza promująca wszelkie formy aktywności na wodzie, podczas której odbywają się koncerty, wystawy i prezentacje, spływy kajakowe oraz krótkie rejsy, a także pokazy ratownictwa, gry i zabawy; gospodarzem jest Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. Kalendarz wypełniają ponadto Flis Festiwal w Gassach, Dookoła Wody Festival w Sandomierzu, warszawskie Regaty o Puchar Dzielnicy Wisła oraz Festiwal Wisły w województwie kujawsko-pomorskim, a od kilkunastu lat co roku organizowany jest Królewski Flis na Wiśle, prowadzący od ujścia Przemszy do Gdańska.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2017 — z inicjatywy społecznego komitetu i obok innych patronatów — Rokiem Rzeki Wisły. Order Rzeki Wisły wręcza się natomiast w Sandomierzu od 2018 roku. Rzeką odbywają się też pielgrzymki wodne: do relikwii św. Barbary na płockim Wzgórzu Tumskim, a także Pielgrzymka św. Zygmunta.
Wody Wisły często wzbierają i wywołują powodzie. Na odcinku górnym zdarza się to zwykle w lipcu, po obfitych opadach w górach, w środkowym zaś i dolnym w marcu, wraz z wiosennymi roztopami. Naturalny polder zalewowy na Nizinie Ciechocińskiej, w rejonie Otłoczyna, bywa zalewany dwa razy w roku — na wiosnę i w lecie; tamtędy prowadzi też naturalny bród przez rzekę, związany ze szlakiem bursztynowym.
Katastrofalne wezbrania nawiedzały dolinę wielokrotnie — w 1813, 1844 i 1888 roku, następnie w 1934, 1960 i 1997, a także w 2001 i 2010. Aby im przeciwdziałać, na dopływach w górnym biegu zbudowano zbiorniki retencyjne, a bieg między ujściem Przemszy a Stopniem Wodnym Przewóz skanalizowano. Na 675 kilometrze pracuje Elektrownia Wodna we Włocławku, planowany jest też stopień wodny w Siarzewie.
Wisła uchodzi do: Zatoka Gdańska.
Spośród rzek opisanych w tym serwisie do Wisła uchodzą: Brda, Bzura, Drwęca, Dunajec, Kamienna, Narew, Nida, Pilica, Raba, Radomka, San, Skawa, Wda, Wieprz, Wierzyca, Wisłoka.
Opracowano na podstawie artykułu Wisła w polskiej Wikipedii (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam gdzie różnią się od cytowanego artykułu — wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Wisła